Thành Long

---

Bà Văn là bà lão chuyên mò cua bắt ốc gần nhà tôi. Thật ra Văn là tên chồng bà, một viên chức đĩnh đạc với hai nếp rãnh cười hằn lên làn da mai mái như thể được cố tình vẽ ra, còn tên thật bà là gì thì tôi không rõ, mà tôi nghĩ trong làng cũng chẳng ai rõ, hoặc có rõ thì cũng đã quên từ lâu.

Bà Văn tuổi ngoài bảy mươi, lưng còng rạp như cái cây oằn mình trước gió, và khuôn mặt, dáng dấp, giọng nói, – tất cả ở bà đều cho thấy bà là một người đã bị cuộc đời vò cho nhàu nhĩ. Bà đẻ được bốn mụn con, ba trai một gái, và thảy đều được cho ăn học đàng hoàng, lớn lên thành người tử tế, những người có chỗ đứng. Ông chồng bà về hưu đã chục năm nay nhưng ngày lại ngày, ông đóng bộ tươm tất như đi dự họp, thắt cà vạt thẳng thớm, quần là áo lụa, ông chống cây gậy gỗ nhiều mấu đi dạo trên đường làng với khuôn mặt khắc khổ như một kẻ hành hương, vừa đi vừa lầm bầm trong hơi thở. Ông ta tề chỉnh, mẫu mực, đường hoàng, tác phong nghiêm cẩn như thể mọi chuyện nhỏ nhặt nhất đối với ông cũng mang tầm quan trọng khôn lường. Dân làng khiếp sợ ông vì ông đánh vợ không chùn tay. Hở ra là đánh.

Tôi nhớ có lần vào buổi trưa, bà Văn sang nhà tôi rao cá. Bà thường bắt được những mẻ cá rô đồng rất ngon, và ông bà nội tôi là khách hàng thường xuyên của bà. Thường thì ngồi trong nhà đã nghe thấy tiếng dép loẹt quẹt của bà Văn trên con đường rải sỏi, và thời bé tôi có thói quen đoán xem bà bước bao nhiêu bước nữa thì tới trước cổng nhà tôi. Bà cất tiếng gọi:

“Cô giáo ơi! Cô giáo!”

Bà nội tôi thưở trước từng làm nhà giáo, nên bà Văn cứ quen miệng gọi vậy hoài, kể cả khi bà nội đã chẳng còn nhớ nổi ngày trước mình từng làm nhà giáo, khi mà tất cả những gì gợi nhắc về một sự nghiệp đã qua chỉ là tấm bằng khen đóng khung thếp vàng treo cạnh khung cửa sổ.

“Cô giáo ơi! Có cá rô đây này!” bà Văn gọi tiếp.

Bà tôi lật đật trở ra từ phòng ngủ, lướt qua tôi, bấy giờ đang ngồi xem TV trên chiếc ghế gỗ ở phòng khách, và bà vẫn kịp ném vào tôi một ánh nhìn đe doạ vì tội không ngủ trưa, trước khi bà với lấy chiếc nón chạy ra khoảng sân vàng rộm những thóc là thóc. Tôi ra đứng cạnh thềm cửa, ngơ ngác nhìn theo hai người đàn bà và cố hiểu từng lời mà họ trao đổi với nhau. Họ xì xầm to nhỏ một hồi, rồi bà nội tôi đánh khẽ vào tay bà Văn, nói:

“Mặt mũi làm sao thế này?”

Bà Văn không đáp. Bà tôi hỏi tiếp:

“Thằng ấy nó lại đánh à?”

“Ừ, nó đánh đấy,” bà Văn im lặng, vẻ sợ sệt thêm một lát rồi mới đáp. “Vài bữa nay nó đánh liên tục.” Đoạn bà ta liếc mắt ngó quanh như thể lo sợ ông chồng đang rình rập mình và có thể nhảy ra từ bất cứ chỗ nào. Trông bà rúm ró, tội nghiệp. Bà mỉm cười, răng đã rụng gần hết, mớ tóc trên đầu xoà xuống rũ rượi, rồi bà vừa loạt xoạt lật giở xấp tiền lẻ bà tôi đưa cho vừa lắc lơ cái giỏ cá không về nhà, nơi ông chồng bà rất có thể đang khó ở chuyện gì đó và sẵn sàng tương cho bà vài tát vào mặt can tội nắng chang chang còn đâm ra đường, hoặc có khi là chẳng can tội gì cả. Thật khó hiểu làm sao! Ông Văn rất giàu và con cái ông ta cũng rất giàu, nhưng bà mẹ thì sống như thể một gia nhân, một người thừa trong cái cảnh giàu sang của mình. Vợ chồng ông Văn, cái đôi vợ chồng không yêu thương nhau ấy, đã chung sống gần nửa thập kỷ, từ một căn nhà vách đất cho tới căn nhà cấp bốn có mái lợp ngói như hiện tại, xây từ những năm chín mươi.

Mỗi lần tết nhất, con cái ông bà dựng xe ô tô thẳng hàng chắn hết cả lối đi. Và từ thưở nhỏ, khi bắt gặp mắt tôi rơm rớm khi chứng kiến cảnh ngộ của bà Văn, bà nội tôi cao giọng bảo rằng chẳng cần cám cảnh cho bà ấy làm gì, có lẽ cũng vì mỗi người đều có nỗi khổ của mình, và nếu chỉ nhìn bằng con mắt trần tục thì đâu biết ai khổ hơn ai.

Bà Văn vẫn đi mò cua bắt ốc, vẫn gọi bà nội tôi là cô giáo, vẫn gọi tôi là cháu cô giáo, vẫn bị chồng đánh tối ngày, và vẫn luôn mỉm cười đầy ngờ nghệch khi bước trên đường, như thể mọi chuyện đối với bà chỉ là những hòn đá ném xuống nước, khuấy động sự phẳng lặng của mặt nước trong chốc lát, và thời gian qua đi, dòng nước sẽ êm ả chảy lại như cũ. Một người đàn bà ngốc nghếch và kiên cường, tôi nghĩ thế.

T.B. Tôi luôn muốn viết một truyện ngắn về bà Văn, nhưng kỳ thực tôi chẳng mấy xúc động và cảm thông với bà già này. Tôi chỉ thấy ngồ ngộ và khó hiểu thế nào ấy. Tạm thời tôi ghi lại trường hợp của bà ấy tại đây.