---

Vào mùa đông Levitski dành trọn thời gian rảnh rỗi của mình ở căn hộ của gia đình Danilevski tại Moskva, còn sang mùa hè thì anh bắt đầu đến thăm họ tại ngôi nhà nghỉ nằm giữa khu rừng thông dọc tuyến đường sắt Kazan.

Levitski vừa lên năm thứ năm đại học, tuổi đã hai mươi tư, nhưng trong nhà Danilevski chỉ có ông bác sĩ gọi anh bằng hai tiếng “đồng nghiệp”, còn tất cả những người khác đều gọi anh một cách thân mật là Gioóc hoặc Gioóc con. Vốn cô độc và dễ phải lòng người khác, anh thường cảm thấy quyến luyến với một gia đình quen biết nào đó, chẳng mấy đã được xem như người nhà và ngày nào cũng đến làm khách, thậm chí là ở lì từ sáng đến tối nếu việc học cho phép. Và giờ đây anh cũng đã trở thành một người như thế trong gia đình Danilevski. Ở đây, chẳng riêng bà chủ nhà mà ngay cả hai đứa trẻ con – cô bé Zoika mũm mĩm và cậu nhóc Griska tai vểnh – cũng đối đãi với anh như với một người bà con xa không nhà không cửa. Nhìn bề ngoài thì anh có vẻ một chàng trai giản dị và đặc biệt tốt bụng, hay giúp đỡ người khác và kiệm lời, mặc dù hễ ai hỏi anh điều gì thì anh đều vồn vã đáp lời ngay.

Bệnh nhân đến khám tại nhà bác sĩ Danilevski được một người đàn bà đứng tuổi mặc bộ váy đồng phục nhà thương ra mở cửa cho, rồi họ bước vào một gian tiền sảnh rộng rãi sàn có lót thảm, chung quanh bày biện đủ thứ đồ nội thất cổ nặng nề, và người đàn bà kia liền đeo kính vào, tay cầm cây bút chì, cặp mắt nghiêm nghị nhìn vào cuốn sổ ghi lịch hẹn, và với vài ba người này thì bà ta định một ngày giờ thăm khám nhất định nào đó trong tương lai, còn mấy người kia thì được bà ta dẫn qua những cánh cửa cao để vào trong phòng đợi. Ở đó mấy người này phải chờ tiếp một lúc lâu thì sẽ được triệu sang phòng bên, nơi một viên trợ lý trẻ mặc chiếc áo choàng trắng tinh như đường đang trực sẵn để thực hiện công tác hỏi bệnh và khám xét, – và chỉ khi xong hết những thủ tục ấy thì họ mới được gặp đích mặt bác sĩ Danilevski trong căn phòng làm việc rộng lớn của ông. Trong phòng có một chiếc giường cao kê sát mé tường phía trong, ông bắt một số người trèo lên rồi nằm xuống đó, và vì sợ hãi mà đám người này cứ nằm co nằm quắp trong những tư thế vừa khổ sở vừa vụng về nhất – mọi thứ ở đây đều khiến các bệnh nhân cảm thấy ngượng nghịu, lúng túng: từ viên trợ lý và người đàn bà ở ngoài tiền sảnh, nơi quả lắc bằng đồng sáng loáng của chiếc đồng hồ chân đứng cổ xưa chậm rãi đung đưa qua lại đầy vẻ chết chóc, cho đến toàn bộ cung cách trang nghiêm của cái căn hộ rộng rãi, giàu sang này; cả sự im lặng đầy căng thẳng ở trong phòng đợi, chỗ mà không ai dám thở mạnh hơn mức cần thiết, – và ai nấy cũng cho rằng đây hẳn là một căn hộ hết sức đặc biệt, quanh năm lạnh lẽo và không có chút sinh khí nào, và rằng chính ông bác sĩ Danilevski kia, một người đàn ông to béo, bệ vệ và có phần thô lỗ, chắc đến cả năm cũng chẳng cười lấy một lần. Nhưng họ đã lầm. Ở phần nhà dành cho sinh hoạt gia đình nằm ở phía sau hai lần cửa về bên phải tiền sảnh thì tiếng khách khứa nói chuyện không lúc nào ngơi, ấm samovar không bao giờ rời khỏi bàn ăn, cô hầu gái chạy tới chạy lui lúc thì mang thêm chén và cốc, lúc thì bưng ra những đĩa mứt nhỏ, lúc lại bày thêm bánh mì nướng và bánh ngọt ra bàn. Ngay cả giữa giờ khám bệnh thì Danilevski cũng hay rón rén băng qua tiền sảnh mà lẻn sang bên ấy luôn, và trong lúc bệnh nhân ngồi đợi, cứ tưởng rằng ông ta đang bận bù đầu với một ca bệnh hiểm nghèo nào đó thì ông ta lại thảnh thơi ngồi chơi xơi nước và nói với đám khách khứa:

– Cứ để họ chờ thêm chút nữa, mẹ kiếp!

Có lần Danilevski vừa ngồi như thế vừa nhìn vào thân hình gầy guộc và tấm lưng hơi còng, vào đôi chân vòng kiềng, cái bụng lép, khuôn mặt lấm tấm tàn nhang với làn da mỏng, vào đôi mắt diều hâu và mái tóc hung đỏ xoăn tít của Levitski, đoạn ông nói:

– Nào, đồng nghiệp, anh cứ thú thật đi: trong người anh hẳn phải có chút dòng máu phương Đông chứ? Máu Do Thái hay máu vùng Kavkaz chẳng hạn?

Như thường lệ, Levitski sốt sắng đáp lời:

– Ồ không, thưa ông Nikolai Grigorievich, trong người tôi không có dòng máu Do Thái nào cả. Tôi có máu Ba Lan, có lẽ là cả máu Ukraina như ông nữa đấy, bởi người mang họ Levitski cũng có cả ở Ukraina. Tôi còn nghe ông nội kể rằng mình có chút máu Thổ Nhĩ Kỳ, nhưng thực hư ra sao thì chỉ Thượng Đế mới biết.

Danilevski khoái chí phá lên cười:

– Đấy, thế là tôi đoán trúng phóc rồi đấy! Vậy nên xin các bà, các cô hãy coi chừng. Anh chàng này là người Thổ Nhĩ Kỳ chứ chẳng hiền lành như mọi người tưởng đâu. Mà các vị đều biết đấy, anh ta cũng đa tình theo đúng kiểu Thổ Nhĩ Kỳ nữa. Thế bây giờ đến lượt ai rồi hả đồng nghiệp? Người đẹp nào đang ngự trị trong quả tim kia?

– Daria Tadievna ạ, – Levitski trả lời, mặt bừng đỏ, miệng nở một nụ cười thật thà – anh vẫn thường đỏ mặt và mỉm cười như thế.

Chính Daria Tadievna cũng đâm ra bối rối một cách đáng yêu, đến nỗi trong thoáng chốc đôi mắt đen như quả lý chua của nàng dường như biến đi đâu mất. Nàng có khuôn mặt xinh xắn, một lớp lông tơ xanh xanh phủ trên môi trên và dọc theo hai má. Nàng đang nửa nằm nửa ngồi trong ghế bành, trên đầu đội một chiếc mũ lụa đen vì mới qua một trận thương hàn.

– Chà, chuyện ấy thì có gì là bí mật đâu, mà cũng dễ hiểu thôi, – nàng nói. – Bởi lẽ trong người tôi cũng có dòng máu phương Đông mà…

Griska lập tức reo ầm lên đầy khoái trá:

– A, bắt quả tang rồi nhé! Bắt quả tang rồi nhé!

Còn Zoika thì chạy vụt sang phòng bên, mắt trợn trừng lên, lấy đà rồi nhào xuống chiếc đi văng.

Quả thật là Levitski đã thầm yêu trộm nhớ Daria Tadievna suốt mùa đông vừa qua, còn trước đó anh cũng từng có đôi chút tình cảm với Zoika. Cô bé mới mười bốn tuổi nhưng thân hình đã rất phổng phao, nhất là ở phần dưới, mặc dù đôi đầu gối trần dưới lần váy ngắn kẻ ô kiểu Scotland nom vẫn tròn trặn, mềm mại như đầu gối trẻ con. Một năm trước, người ta đã cho cô bé thôi học ở trường ngữ pháp nhưng rồi cũng chẳng dạy dỗ gì thêm tại nhà – Danilevski nhận thấy ở con gái có những dấu hiệu ban đầu của một chứng bệnh thần kinh – và thế là cô bé cứ sống trong cảnh nhàn rỗi vô lo, chẳng biết buồn chán là gì. Cô âu yếm với tất cả mọi người đến nỗi còn hay liếm môi mỗi khi tỏ ý thân mật. Trán cô cao và dô, đôi mắt xanh biếc, long lanh như có dầu bao giờ cũng ánh lên vẻ ngây thơ, vui sướng như đang ngạc nhiên trước một điều gì đó, và bờ môi thì luôn ẩm ướt. Dù thân hình đẫy đà, cử chỉ của cô vẫn có một nét duyên dáng làm điệu rất đỗi tự nhiên. Chiếc nơ đỏ cài trên mái tóc ánh màu hạt dẻ càng khiến cô thêm phần quyến rũ. Cô bé thường thản nhiên ngồi vào lòng Levitski như thể chỉ là một cử chỉ trẻ con vô tư, và ắt hẳn cô cũng cảm thấy được những gì anh đang thầm trải qua khi ôm lấy thân hình nở nang mà mềm mại, nặng trĩu ấy, trong khi gắng gượng để khỏi nhìn vào đôi đầu gối trần bên dưới tấm váy kẻ ô. Đôi khi anh không sao đừng được, phải làm bộ đùa nghịch để hôn lên má cô bé, còn cô thì nhắm nghiền mắt lại, mỉm cười vừa mơ màng vừa giỡn cợt. Có lần, cô bé ghé tai anh thầm thì một bí mật hết sức ghê gớm về mẹ mình mà trần đời chỉ có mình cô biết: mẹ đang yêu thầm anh bác sĩ trẻ Titov! Mẹ cô bé tuổi đã tứ tuần nhưng vóc dáng vẫn thon thả như một thiếu nữ, trông lại trẻ hơn tuổi rất nhiều. Chưa kể cả bà mẹ lẫn anh bác sĩ kia đều đẹp và cao ráo biết bao! Rồi Levitski dần ít để ý đến cô bé bởi Daria Tadievna đã bắt đầu lui tới nhà họ. Zoika dường như càng trở nên vui vẻ và vô tư hơn trước, nhưng cặp mắt thì vẫn không ngừng dõi theo cả Daria lẫn Levitski. Cô bé thường reo lên rồi lao đến ôm hôn Daria, thế nhưng trong lòng thì lại căm ghét nàng đến nỗi khi nàng mắc bệnh thương hàn, ngày nào cô bé cũng háo hức mong tin từ bệnh viện báo rằng nàng đã chết.

Sau đó, Zoika lại mong Daria ra đi, mong mùa hè đến, đó là lúc Levitski được nghỉ học và sẽ bắt đầu đến chơi ngôi nhà nghỉ của gia đình cô bên tuyến đường sắt Kazan. Gia đình Danilevski đã nghỉ hè ở đó được ba năm rồi. Còn Zoika thì vẫn âm thầm tìm cách chinh phục Levitski.

Và rồi mùa hè cũng đến. Levitski bắt đầu về chơi mỗi tuần độ hai, ba ngày, nhưng chẳng bao lâu thì một người cháu gái của ông Danilevski từ Kharkov cũng đến nghỉ hè cùng gia đình. Nàng tên là Valeria Ostrogradskaia, cả Zoika lẫn Griska đều chưa từng gặp mặt bao giờ.

Levitski được cử lên Moskva từ sáng sớm để đón nàng ngoài ga Kursk. Khi về tới gần nhà nghỉ, anh không đạp xe như thường lệ mà ngồi cùng nàng trên chiếc xe ngựa nhỏ của người xà ích từ ngoài ga. Trông anh mệt mỏi, hai mắt trũng sâu, nhưng nét mặt lại tràn ngập vẻ hân hoan, xúc động. Ai cũng có thể nhận thấy rằng anh đã phải lòng nàng ngay từ lúc mới gặp nhau ở ga Kursk, còn nàng thì cũng đã bắt đầu sai bảo anh bằng giọng đầy quyền uy khi anh dỡ hành lý của nàng xuống xe. Thế mà vừa chạy vụt lên thềm nhà để chào bác gái thì nàng quên đứt anh luôn, rồi suốt cả ngày hôm ấy nàng cũng chẳng buồn để mắt đến anh nữa. Zoika thì thấy Valeria thật khó hiểu. Khi dỡ đồ trong phòng riêng hay khi ngồi ăn sáng ngoài hiên, lúc thì nàng nói năng liên hồi lúc thì đột nhiên im bặt, đắm chìm vào những suy nghĩ riêng. Nhưng nàng quả là một người đẹp Ukraina chính cống!

Zoika cứ bám riết lấy nàng và hạch hỏi mãi không thôi:

– Chị có mang theo đôi ủng da mềm và chiếc váy truyền thống không thế? Chị có mặc chúng không? Chị cho em gọi chị là Valechka nhé?

Mà ngay cả khi không mặc trang phục Ukraina thì nàng cũng đã đẹp vô cùng rồi. Người nàng chắc khỏe, vóc dáng cân đối, mái tóc đen dày, đôi lông mày mượt như nhung và gần như chập lại với nhau, cặp mắt dữ dội đỏ thẫm như máu, hai má rám nắng ửng lên một mầu hồng sẫm nóng bỏng, hàm răng trắng bóng và đôi môi đỏ mọng như trái anh đào. Hai bàn tay nàng nhỏ nhắn nhưng cũng rắn rỏi, rám nắng đều đặn, trông như vừa được hun qua một làn khói mỏng. Lại còn đôi vai nàng nữa chứ! Dưới lớp áo cánh trắng mỏng, những dải lụa hồng giữ áo lót thấp thoáng trên bờ vai gầy mới đẹp làm sao! Chiếc váy nàng mặc khá ngắn, kiểu dáng hết sức giản dị, vậy mà ôm khít lấy thân hình nàng một cách lạ kỳ. Zoika mê mẩn nàng đến mức chẳng còn hơi đâu mà ghen tuông với Levitski, người đã thôi không về Moskva nữa mà cứ quanh quẩn bên Valeria suốt ngày. Anh sung sướng vì nàng đã cho phép anh được gần gũi với nàng, nàng cũng đã bắt đầu gọi anh là Gioóc và luôn miệng sai bảo anh làm việc này việc nọ.

Rồi những ngày hè thật sự đến, trời mỗi lúc một nóng bức hơn. Khách từ Moskva tới chơi ngày một đông, và Zoika nhận ra rằng Levitski đã bị gạt sang một bên. Bây giờ thì anh thường ngồi cạnh mẹ cô giúp bà nhặt quả mâm xôi luôn. Còn Valeria thì đã phải lòng bác sĩ Titov, chính người mà mẹ cô vẫn thầm yêu. Nói chung là Valeria đã thay đổi hẳn. Những hôm không có khách nàng không còn thay hết chiếc áo đẹp này đến chiếc áo đẹp khác như trước nữa, mà có khi suốt từ sáng đến tối chỉ mặc độc một chiếc áo ngủ dài của bác gái, khuôn mặt lúc nào cũng lộ vẻ chán ghét. Có một chuyện khiến Zoika tò mò phát sốt lên được: trước khi phải lòng Titov thì Valeria đã hôn Levitski hay chưa? Griska thề rằng chính mắt nó đã trông thấy. Một lần, trước bữa ăn trưa, Valeria và Levitski đang từ bãi tắm trở về theo con đường ở giữa hai hàng vân sam. Valeria quấn khăn tắm quanh đầu như quấn khăn xếp, còn Levitski thì vừa loạng choạng xách tấm khăn vải ướt của nàng vừa nói luôn miệng không ngớt. Thế rồi nàng bỗng dừng lại, và chàng bất thần nắm lấy vai nàng và hôn lên môi.

– Em nấp sau một cây vân sam nên họ chẳng nhìn thấy em đâu, – Griska hăng hái kể, hai mắt trợn tròn lên. – Nhưng em thì trông thấy hết. Lúc đấy chị ấy đẹp kinh khủng, chỉ có điều toàn thân đỏ ửng cả lên, trời lại nóng ghê gớm. Chắc chắn là do chị ấy ngâm nước lâu quá, vì lần nào chị ấy cũng ở dưới nước đến tận hai tiếng đồng hồ cơ mà, cứ bơi qua bơi lại suốt. Em cũng đã rình xem rồi: chị ấy không mặc gì cả, trông đúng như một nàng tiên nước. Còn anh ấy cứ nói, nói mãi, đúng là một người Thổ Nhĩ Kỳ đích hiệu…

Griska cứ một mực thề sống thề chết, nhưng nó vốn thích bịa ra đủ thứ chuyện nhảm nhí thành thử Zoika chỉ dám nửa tin nửa ngờ.

Vào các ngày cuối tuần, những chuyến tàu từ Moskva đến nhà ga ngay từ buổi sáng đã chật như nêm – rặt là những vị khách của những gia đình có nhà nghỉ ở đây bắt tàu tới chơi. Thảng hoặc có những trận mưa bóng mây tuyệt đẹp. Những toa tàu màu xanh vừa được cơn mưa gột rửa trông bóng loáng như mới, những cuộn khói trắng từ đầu máy hơi nước trông mềm mại khác thường, còn những ngọn thông xanh thì mọc thẳng tắp, san sát phía sau đoàn tàu, vươn cao vời vợi trên nền trời xanh biếc. Khách vừa xuống tàu đã tranh nhau thuê những chiếc xe ngựa nhỏ đậu trên bãi cát nóng ran, lổm nhổm ổ gà ổ vịt phía sau nhà ga, rồi sung sướng ngồi trên chiếc xe đang lăn bánh trên những con đường trải cát chạy dọc theo những khoảnh rừng trụi lá, dưới những dải trời xanh ngắt vắt ngang phía trên đầu. Cuộc sống nghỉ hè giữa rừng thông giờ mới đến lúc vui thú thực sự. Cánh rừng trải dài tưởng như vô tận, phủ kín vùng đất khô ráo và hơi mấp mô quanh đó. Những người chủ nhà đưa các vị khách đến từ Moskva dạo chơi trong rừng, đùa rằng nơi này chỉ thiếu mỗi mấy con gấu mà thôi, miệng ngân nga: “Rừng thẳm thơm mùi nhựa thông, mùi dâu rừng”, rồi gọi nhau í ới, tận hưởng niềm sung sướng của cuộc sống mùa hè, của những tháng ngày nhàn rỗi và sự thoải mái trong cách ăn mặc: áo sơ mi Nga cổ xẻ lệch bỏ ngoài quần, gấu áo thêu hoa, thắt những dải dây lưng màu dài, đầu đội mũ vải thô. Có những người quen ở Moskva, chẳng hạn một ông giáo sư hay một tay chủ bút nào đó thường ngày vẫn đeo kính, râu ria rậm rạp, nay bỗng mặc áo và đội mũ như thế thì thoạt nhìn khó mà nhận ra cho được.

Giữa cảnh nghỉ hè nhộn nhịp ấy, Levitski lại càng đâm ra khổ sở gấp bội. Từ sáng đến tối anh chỉ thấy mình là một kẻ đáng thương, một con người bị lừa dối, một người thừa. Cả ngày lẫn đêm anh cứ nghĩ mãi một điều: tại sao, vì lẽ gì mà nàng lại trở mặt và nhẫn tâm với anh đến thế, biến anh thành một kẻ chẳng biết là bạn bè hay nô lệ, rồi thành người yêu, mà niềm hạnh phúc ít ỏi, hiếm hoi, luôn đến một cách bất ngờ của anh rốt cuộc cũng chỉ dừng lại ở những nụ hôn? Tại sao lúc thì nàng xưng hô với anh một cách thân mật, lúc thì lại khuôn sáo lạnh lùng? Và làm sao nàng có thể tàn nhẫn đến thế, dễ dàng và thản nhiên đến thế, đến nỗi ngay từ ngày đầu làm quen với Titov đã không còn buồn nhìn đến anh nữa? Anh còn bị dày vò bởi nỗi xấu hổ vì cứ trơ trẽn ở lì trong căn nhà này. Ngay ngày mai phải biến mất, phải trốn về Moskva, phải tránh mặt tất cả mọi người, mang theo nỗi nhục nhã của một mối tình mùa hè bị phụ bạc, một nỗi nhục đã lộ liễu đến mức ngay cả đám gia nhân trong nhà cũng nhìn ra! Nhưng vừa nghĩ đến chuyện ấy thôi thì ký ức về đôi môi màu anh đào mềm như nhung của nàng lại xuyên thấu lòng anh, khiến chân tay anh bủn rủn. Nếu anh ngồi một mình ngoài hiên và nàng tình cờ đi ngang qua, nàng sẽ buông một câu gì đó hết sức tầm thường với vẻ điềm nhiên đến quá quắt: – Ơ, bác gái đâu rồi nhỉ? Anh có trông thấy bác ấy không? Và anh vội vàng đáp lại bằng giọng cũng thản nhiên như thế, trong lòng thì đau đớn đến nỗi chỉ muốn bật khóc. Có một lần nàng đi ngang qua đúng lúc Zoika đang ngồi trên lòng anh. Việc ấy nào có can hệ gì đến nàng? Vậy mà mắt nàng chợt loé lên một cách dữ dội, nàng quát lớn: – Con bé hư đốn kia, cấm không được trèo lên lòng đàn ông! Levitski lập tức ngất ngây vì sung sướng. Ghen rồi! Nàng ghen rồi! Còn Zoika thì không bỏ lỡ một dịp nào để bá lấy cổ anh mỗi khi bắt gặp anh một mình trong căn phòng vắng. Cô bé thường chạy ào đến, cặp mắt sáng long lanh, bờ môi mấp máy thì thào: – Anh thân yêu, anh thân mến, anh yêu dấu của em! Có lần cô bé đã khéo léo áp đôi môi ẩm ướt của mình lên môi anh khiến suốt cả ngày hôm ấy, hễ nhớ đến cô là toàn thân anh lại run lên vì một cảm giác vừa đắm say vừa kinh hãi: Chuyện gì đang xảy ra với mình thế này? Từ nay mình còn mặt mũi nào mà nhìn mặt Nikolai Grigorievich với Klavdia Aleksandrovna nữa?

Khoảnh sân của ngôi nhà nghỉ rộng chẳng khác nào một trang ấp. Bên phải cổng vào là dãy chuồng ngựa cũ bỏ không, phía trên có gác chứa cỏ khô, tiếp đến là một dãy nhà dài nối liền với bếp để dành cho người hầu, sau nhà bếp nom thấp thoáng những cây bạch dương và cây bồ đề. Bên trái, trên nền đất cứng và gồ ghề, những cây thông già mọc lên thưa thớt. Trên những bãi cỏ giữa các thân cây có những chiếc dây đu quay và xích đu cao lớn. Còn xa hơn nữa, tít về sát bìa rừng là một sân chơi croquet bằng phẳng. Ngôi nhà chính cũng rất rộng, nằm ngay đối diện cổng vào. Phía sau nhà là một trảng đất lớn, nơi vườn cây hòa lẫn vào rừng với một lối đi giữa hai hàng vân sam cổ thụ âm u, tịch mịch chạy từ phần hiên sau nhà xuống tận nhà tắm bên hồ. Dù chỉ có người nhà hay đang tiếp khách thì chủ nhà vẫn thường hay ngồi ở mái hiên trước ăn sâu vào lòng nhà và được bóng râm che mát.

Buổi sáng chủ nhật nóng nực hôm ấy, ngoài hiên chỉ có bà chủ và Levitski đang ngồi. Như mọi khi có khách, buổi sáng dường như tưng bừng hơn ngày thường. Hôm ấy khách khứa kéo đến rất đông. Những cô hầu gái trong bộ váy áo mới tinh, sáng sủa đang tất bật chạy ngang qua sân từ bếp vào nhà rồi lại từ nhà xuống bếp, trong đấy mọi người đang vội vã chuẩn bị bữa ăn. Có cả thể năm vị khách. Một nhà văn có nước da mai mái, tính khí cay nghiệt, lúc nào mặt mày cũng nghiêm nghị và khắt khe thái quá nhưng lại đam mê mọi trò vui đến mức cuồng nhiệt. Một ông giáo sư chân ngắn, trông như Socrates, vừa lấy vợ ở tuổi năm mươi; cô vợ trước vốn là một nữ sinh viên của ông ta cũng cùng đi luôn, – cô này mới hai mươi tuổi, tóc vàng, vóc người mảnh dẻ. Có cả một bà nhỏ thó ăn mặc rất sang, bị mọi người gán cho biệt danh là Ong Bắp Cày vì vừa nhỏ vừa gầy song lại độc địa và dễ phật ý. Người cuối cùng là Titov mà Danilevski gọi là “quý ông hỗn xược”. Giờ đây tất cả khách khứa, Valeria và cả Danilevski đều đang ở dưới bóng râm loang lổ của những tán thông gần sát bìa rừng. Danilevski ngả người trên ghế bành hút xì gà. Bọn trẻ con, tay nhà văn và cô vợ của ông giáo sư thì chạy nhảy quanh chiếc xích đu. Còn ông giáo sư, Titov, Valeria và Ong Bắp Cày thì chạy khắp sân croquet, dùng vồ gõ vào những quả bóng, gọi nhau í ới rồi tranh luận, cãi cọ ầm ĩ. Levitski và bà chủ ngồi ở ngoài hiên, lắng nghe những tiếng động ấy.

Thoạt đầu Levitski cũng định ra chơi cùng mọi người, nhưng Valeria đã lập tức đuổi anh về: – Bác gái đang phải nhặt quả anh đào một mình kia kìa. Phiền anh vào giúp bác ấy đi. – Anh đành mỉm cười gượng gạo, đứng nán lại một lát nhìn nàng cầm chiếc vồ và cúi xuống quả bóng croquet. Anh ngắm chiếc váy lụa thô buông trên cặp bắp chân căng tròn của nàng trong đôi tất lụa màu vàng nhạt, bộ ngực đầy đặn, nặng trĩu, căng tròn dưới lớp áo mỏng gần như trong suốt, làn da rám nắng nơi đôi vai tròn trịa như rạng hồng lên vì những dải dây áo lót bên dưới. Rồi anh lững thững trở lại mái hiên. Sáng hôm ấy trông anh đặc biệt thảm hại. Bà chủ nhà, một người đàn bà thường khi luôn điềm đạm, bình tĩnh, với khuôn mặt trẻ hơn tuổi và đôi mắt trong sáng, cũng đang lắng nghe tiếng cười nói râm ran dưới những hàng thông mà lòng thầm đau đớn. Chốc chốc bà lại liếc nhìn anh.

– Thế này thì có rửa bằng mấy cũng chẳng sạch tay được, – bà vừa nói vừa dùng chiếc nĩa nhỏ mạ vàng moi hạt của quả anh đào, những ngón tay đỏ như dính máu. – Mà anh thì lúc nào cũng có tài làm bẩn người hơn mọi người, Gioóc ạ… Này, việc gì anh cứ mặc mãi chiếc áo khoác ấy thế? Trời nóng thế này thì chỉ cần mặc sơ mi và thắt lưng là đủ rồi. Lại còn mười ngày không thèm cạo râu nữa chứ…

Anh biết hai bên má hóp của mình đã lởm chởm những sợi râu hung đỏ, chiếc áo khoác đồng phục màu trắng duy nhất anh đã mặc đi mặc lại đến mức nhếch nhác, chiếc quần sinh viên bóng nhẫy, còn đôi giày thì chẳng buồn đánh. Anh cũng biết anh đang ngồi gù lưng thế nào, bộ ngực anh lép kẹp và cái bụng hóp lại ra sao. Anh đỏ mặt đáp:

– Vâng, đúng thế, bà Klavdia Aleksandrovna ạ, tôi đã để râu ria mọc lởm chởm như một tên tù khổ sai vượt ngục. Nói chung là tôi đã bê tha quá rồi, đúng là lợi dụng lòng tốt của bà một cách không biết ngượng. Xin bà hãy vì Chúa mà thứ lỗi cho tôi. Ngay hôm nay tôi sẽ sửa sang lại cho tử tế. Vả lại đáng ra tôi phải trở về Moskva từ lâu rồi kia. Tôi ở nhà ông bà lâu đến nỗi chắc ai cũng phát ngán cái bản mặt tôi. Vâng, tôi đã dứt khoát là ngày mai sẽ ra đi. Có một người bạn học mời tôi đến chơi ở Mogilev, trong thư anh ấy bảo thành phố đó đẹp như tranh vẽ…

Anh lại cúi thấp hơn xuống bàn khi nghe tiếng Titov quát tháo Valeria bằng giọng ra lệnh từ sân croquet:

– Không, không, thưa cô, như thế là trái luật! Cô không biết đặt chân lên quả bóng, rồi lại lấy vồ đánh trúng chân mình, ấy là lỗi của cô. Với lại không được đánh croquet hai lần như thế…

Trong bữa ăn, Levitski có cảm giác tất cả những người ngồi quanh bàn đều đã chui cả vào người anh, ăn uống, chuyện trò, pha trò và cười ầm ĩ ngay trong đó. Ăn xong thì mọi người kéo nhau ra nghỉ dưới bóng râm của con đường giữa hai hàng vân sam. Mặt đất phủ dày những lá kim trơn trượt, các cô hầu gái khiêng thảm và gối ra đó. Levitski băng qua khoảng sân nóng nực để đi đến dãy chuồng ngựa bỏ không. Anh leo theo chiếc thang gắn tường, mò lên căn gác mái mờ tối chất đầy cỏ khô, rồi ngả người xuống đống cỏ, anh cố tìm cách quyết định một điều gì đó. Anh nằm sấp xuống, chăm chú nhìn một con ruồi đang đậu trên cỏ ngay trước mắt mình…

Bỗng có ai đó chạy vụt lên gác, mở tung cửa ra rồi đóng sầm lại. Anh quay đầu và trông thấy cô bé Zoika hiện ra dưới ánh sáng từ ô cửa thông gió hắt vào. Cô bé nhảy đến bên anh, ngã lún vào đống cỏ. Cô cũng nằm sấp như anh, vừa thở hổn hển vừa thì thào, đôi mắt nhìn anh như có vẻ sợ hãi:

– Gioóc con, anh yêu ơi, em có một chuyện phải nói với anh. Một chuyện hay lắm, lý thú lắm, chắc chắn anh sẽ thích mê cho xem!

– Chuyện gì thế, Zoika? – anh hỏi và nhổm người lên.

– Rồi anh sẽ biết! Nhưng trước hết anh phải hôn em cái đã. Nhất định đấy!

Cô bé vừa nói vừa dậm hai chân xuống đống cỏ, làm chiếc váy tốc lên để lộ ra cặp đùi nở nang.

– Zoika à, – anh bắt đầu nói. Tâm hồn anh đã quá đỗi mệt mỏi, đến nỗi không thể kìm nén một cảm giác dịu dàng đầy đau xót. – Zoika, chỉ có em là thật sự yêu anh, và anh cũng yêu em lắm… Nhưng xin em đừng như thế…

Cô bé càng dậm chân dữ hơn:

– Phải thế, phải thế, nhất định phải thế!

Rồi cô gục đầu xuống ngực anh. Dưới chiếc nơ đỏ, anh nhìn thấy mái tóc óng ánh màu hạt dẻ trẻ măng của cô. Anh hít mùi hương của mái tóc rồi áp mặt mình vào đấy. Bất chợt, cô bé khẽ kêu lên một tiếng “Ái!” rồi vội đưa tay giữ lấy vạt váy sau.

Anh chồm dậy:

– Em sao thế?

Cô bé nức nở vùi đầu vào đống cỏ:

– Có con gì cắn em ở đằng ấy đau quá… Anh xem đi, xem mau đi!

Cô vén váy lên lưng, kéo chiếc quần lót ngắn xuống khỏi thân hình đẫy đà.

– Sao rồi? Có chảy máu không?

– Làm gì có gì đâu, Zoika!

– Sao lại không có gì? – cô bé kêu lên rồi lại òa khóc. – Anh thổi đi, thổi đi, em đau lắm!

Anh cúi xuống thổi, rồi không kìm được mà hôn liên tiếp lên làn da mông mềm mại, mát lạnh của cô bé. Cô bật phắt dậy, sung sướng đến cuồng dại, đôi mắt long lanh cả ánh sáng lẫn nước mắt:

– Bị lừa rồi nhé! Bị lừa rồi nhé! Bị lừa rồi nhé! Và để thưởng cho anh, em sẽ kể anh nghe một bí mật kinh khủng: Titov đã đá chị ấy rồi! Đá thẳng cẳng luôn! Em với Griska nghe thấy hết ở phòng khách. Hai người ấy đi dọc ngoài hiên, còn bọn em thì ngồi thụp xuống sàn, nấp sau mấy chiếc ghế bành. Thế rồi anh ta nói với chị ta một cách xúc phạm kinh khủng: “Thưa cô, tôi không phải hạng người thích để người khác dắt mũi. Vả lại tôi không có yêu cô. Tôi sẽ yêu cô nếu cô tỏ ra xứng đáng, còn bây giờ thì giữa hai ta chẳng có gì để nói với nhau nữa.” Anh thấy ghê gớm chưa? Đáng đời chị ta!

Đoạn cô bé bật dậy, lao ra cửa và chạy xuống thang gác.

Anh nhìn theo:

– Mình là một thằng khốn, có treo cổ cũng không hết tội! – anh nói lớn, trên môi vẫn còn dư vị về thân thể của cô bé.

Buổi tối, khu nhà nghỉ trở nên yên tĩnh. Mọi thứ lắng dịu xuống, bầu không khí gia đình êm ấm trở lại. Khách khứa đã ra về từ lúc sáu giờ. Buổi chạng vạng ấm áp. Mùi hương ngai ngái như thuốc của những cây bồ đề đang trổ hoa phía sau nhà bếp cùng mùi khói thơm hòa quyện với mùi thức ăn ngào ngạt từ gian bếp đang chuẩn bị bữa tối. Và niềm hạnh phúc thanh bình của tất cả những thứ ấy, của buổi chạng vạng, của những mùi hương ấy… Và nỗi dày vò vì nàng vẫn đang có mặt ở đây, vẫn tồn tại bên cạnh anh, một nỗi dày vò dường như vẫn còn hứa hẹn một điều gì đó… Nỗi đau tình ái xé nát tâm hồn anh, trong khi nàng vẫn dửng dưng tàn nhẫn, vẫn như chẳng hề có mặt trong đời anh… Nhưng mà nàng đâu rồi?

Anh bước xuống hiên trước, lắng nghe tiếng xích đu rít lên kẽo kẹt từng hồi dưới những tán thông. Anh đi về phía ấy. Phải rồi, chính là nàng. Anh dừng lại, nhìn nàng đu lên xuống với những vòng đu rất rộng, kéo hai sợi dây mỗi lúc một căng hơn, cố vươn đến độ cao tận cùng và làm bộ như không trông thấy anh. Những chiếc vòng sắt rít lên. Nàng lao vút lên cao đến rợn người, biến mất giữa những cành cây, rồi như một con chim bị trúng đạn, nàng lại bổ nhào xuống, người khụy thấp xuống, vạt váy tung bay. Giá mà tóm được nàng! Tóm lấy, bóp cổ, cưỡng hiếp nàng!

– Valeria Andreevna! Cẩn thận đấy!

Như không hề nghe thấy, nàng càng đu mạnh hơn.

Trong bữa ăn tối ngoài hiên, dưới ánh đèn sáng rực và nóng hầm hập, mọi người thi nhau đem những vị khách ban sáng ra chế giễu rồi tranh luận về họ. Nàng cũng cười, tiếng cười giả lả và cay độc. Nàng ăn ngấu nghiến món phô mai tươi trộn kem chua, vẫn chẳng một lần đưa mắt nhìn về phía anh. Chỉ riêng có Zoika là im lặng, thỉnh thoảng lại liếc sang anh với đôi mắt lấp lánh vì một điều bí mật mà chỉ có hai người cùng biết.

Mọi người giải tán và đi nằm sớm. Trong nhà không còn một ngọn đèn nào, chung quanh tối om và im lìm như chết. Ngay sau bữa tối, Levitski đã lặng lẽ lẻn về căn phòng riêng có cánh cửa mở ra hiên trước. Anh vừa nhét mấy món đồ lót ít ỏi vào chiếc ba lô vừa nhủ thầm: mình sẽ lặng lẽ dắt xe đạp ra, lên xe rồi phóng thẳng đến ga. Ở gần ga mình sẽ tìm một chỗ nào đó trong rừng, nằm trên bãi cát chờ chuyến tàu đầu tiên vào sáng mai… Nhưng không, không thể làm thế được. Như thế thì chẳng ra làm sao cả. Bỏ trốn giữa đêm hôm như một thằng trẻ con, chẳng thèm chào ai lấy một câu! Cứ phải chờ đến ngày mai rồi hẵng thản nhiên ra đi như chưa hề có chuyện gì xảy ra:

“Tạm biệt ông Nikolai Grigorievich kính mến, tạm biệt bà Klavdia Aleksandrovna kính mến! Cảm ơn, cảm ơn ông bà về tất cả! À vâng, vâng, tôi sẽ đến Mogilev, nghe nói đó là một thành phố đẹp tuyệt vời… Zoika, chúc em mạnh khỏe nhé, em thân yêu, em hãy cứ vui chơi cho thỏa thích! Griska, nào, cho anh bắt bàn tay ‘lương thiện’ của chú mày một cái! Valeria Andreevna, chúc cô mọi điều tốt lành, xin đừng nhớ đến tôi với lòng oán giận…” Không, câu “xin đừng nhớ đến tôi với lòng oán giận” thật chẳng ăn nhập vào đâu. Vừa ngớ ngẩn vừa thiếu tế nhị, cứ như muốn ám chỉ một chuyện gì đó…

Biết rằng mình không tài nào ngủ được, anh bèn lặng lẽ trở ra hiên, định bụng sẽ đi bộ chừng ba vécta trên con đường ra tới nhà ga cho đến khi mệt lả người…Anh đi vòng qua ngôi nhà lớn, những đường nét của nó mờ nhòa trong bóng tối, rồi anh tiến về phía hiên sau để đến khoảng trống nằm giữa hiên và hai hàng vân sam. Những cây vân sam đứng bất động, cao vút và đen thẫm trong đêm nom thật đáng sợ, cành cây nhọn hoắt vươn lên giữa những vì sao. Dưới những tán vân sam tối om, những đốm sáng xanh vàng của lũ đom đóm nằm rải rác, bất động. Và trên hiên có một vật gì đó trăng trắng mờ mờ… Anh bước châm lại và nheo mắt nhìn kỹ. Bỗng anh giật mình trong niềm kinh ngạc xen lẫn sợ hãi: từ trên hiên vang xuống một giọng nói không lớn, đều đều, không chút biểu cảm:

– Sao anh còn lang thang ngoài này giữa đêm hôm thế?

Anh sửng sốt bước tới và lập tức nhận ra nàng đang nằm trên chiếc xích đu, khoác tấm khăn choàng cổ bàng bạc, thứ khăn choàng cũ mà những bà khách đến nghỉ đêm tại nhà Danilevski vẫn thường dùng vào buổi tối.

Vì quá bối rối, anh cũng hỏi lại:

– Thế sao cô không ngủ?

Nàng không trả lời.

Sau một thoáng im lặng, nàng đứng dậy, vừa bước xuống hiên tiến về phía anh, vừa khẽ nhún vai để chỉnh lại tấm khăn đang tuột xuống, khéo léo không gây một tiếng động nào.

– Ta đi dạo một chút đi…

Anh đi theo nàng, ban đầu ở phía sau rồi chuyển sang bước sóng đôi. Họ cùng tiến vào bóng tối của con đường giữa hai hàng vân sam, nơi dường như đang che giấu một điều gì đó trong vẻ âm u bất động của nó. Chuyện gì thế này? Một lần nữa anh lại được ở bên nàng, chỉ riêng hai người, trên con đường này, vào một giờ như thế này ư? Và lại chính tấm khăn choàng ấy, tấm khăn vẫn thường tuột khỏi đôi vai nàng, tấm khăn với những sợi tơ mềm châm vào đầu ngón tay anh mỗi khi anh kéo nó lên giúp nàng…

Cố nén cơn nghẹn thắt nơi cổ họng, anh thốt lên:

– Tôi đã làm gì nên tội mà cô hành hạ tôi khủng khiếp đến thế? Tại sao?

Nàng lắc đầu:

– Tôi không biết. Anh im đi.

Anh bỗng trở nên mạnh dạn hơn, cất cao giọng:

– Phải đấy, tại sao, vì lẽ gì? Tại sao cô lại…

Nàng nắm lấy bàn tay đang buông thõng của anh, siết chặt:

– Im đi…

– Valia, tôi chẳng hiểu gì cả…

Nàng buông phắt tay anh ra, nhìn sang bên trái về phía cây vân sam ở cuối lối đi, bóng cây xòe rộng như một tấm áo choàng hình tam giác đen kịt.

– Anh còn nhớ chỗ này không? Chính ở đây tôi đã hôn anh lần đầu tiên. Hãy hôn tôi ở đây lần cuối đi…

Nói đoạn nàng bước nhanh vào dưới những cành vân sam, đột ngột quăng tấm khăn choàng xuống đất.

– Đến đây với em!

Ngay khi mọi chuyện vừa kết thúc, nàng thô bạo đẩy anh ra với vẻ ghê tởm. Nàng vẫn nằm nguyên như thế, chỉ hạ đôi đầu gối đang co lên và dang rộng xuống, hai cánh tay buông thõng dọc theo thân mình. Anh nằm sấp bên cạnh nàng, má áp vào lớp lá thông, nhỏ những giọt nước mắt nóng hổi xuống đó. Trong sự tĩnh lặng như đông cứng của trời đêm và rừng cây, vầng trăng muộn mằn đỏ ửng như một lát dưa, đứng bất động phía xa xa, không cao lắm trên cánh đồng mờ tối.

Trở về phòng, Levitski đưa đôi mắt sưng húp liếc nhìn đồng hồ, rồi hoảng hốt: hai giờ kém hai mươi! Cố không gây ra tiếng động, anh vội vã dắt chiếc xe đạp từ trên hiên xuống, lặng lẽ mà nhanh nhẹn đẩy xe qua sân. Ra khỏi cổng, anh nhảy lên yên, cúi người thật thấp, đạp xe một cách điên dại, bật chồm lên mỗi lần đi qua những ổ cát gồ ghề của con đường xuyên qua cánh rừng. Những thân cây đen sẫm mọc san sát ở hai rìa đường như đang lao về phía anh, làm lộ ra những khoảng trời thoáng đãng trước lúc bình minh. “Muộn mất!” Anh lấy khuỷu tay lau mồ hôi trên trán và đạp điên cuồng hơn nữa. Chuyến tàu tốc hành từ Moskva sẽ phi qua ga lúc hai giờ mười lăm, không dừng lại. Anh chỉ còn vài phút nữa! Ngay lúc đó, trong thứ ánh sáng lờ mờ của buổi rạng đông còn đương nhen nhóm, tòa nhà ga tối om hiện ra ở cuối con đường. Đây rồi! Anh lập tức ngoặt gấp sang trái, men theo đường sắt rồi ngoặt sang phải, lao qua đường ngang bên dưới thanh chắn, sau đó lại ngoặt trái vào giữa hai đường ray. Và anh phóng đi, chiếc xe xóc nảy trên những thanh tà vẹt, lao thẳng về phía đầu máy xe lửa đang từ dưới dốc gầm thét lao lên, đèn pha sáng lóa mắt.

Ngày 13 tháng 10 năm 1940

THÀNH LONG dịch