Thành Long

---

Truyện này có hai bản: bản dưới đây là bản ngắn dùng đăng báo với tựa đề “Mùa Đông thương nhớ”, bản còn lại là bản dài với tựa đề “Đêm đông” nằm ở trang kế bên.

---

1.

Một mùa Đông giá lạnh, cách đây nhiều năm về trước, tôi tốt nghiệp đại học và tranh thủ về quê nghỉ ngơi. Ở nhà được dăm bữa thì mẹ tôi, phần vì thấy tôi rảnh rỗi, phần vì biết đã lâu tôi chưa thăm quê ngoại, bảo tôi thử tạt qua đó ít hôm xem sao, hoặc thích thì lưu lại vài tuần. Tôi hơi lừng khừng, bởi lẽ giờ về quê ngoại thì chỉ có thể ở lại nhà người bá, chị ruột của mẹ tôi, mà tôi thì vốn dĩ không ưa bá ấy cho lắm. Điều này không hẳn là không có duyên do, bá tôi bình sinh tính khó, cung cách lại có phần trưởng giả, lắm điều và ưa bày vẽ. Còn ông bác rể tôi là một doanh nhân kiểu mẫu, một người đàn ông của gia đình; trên bàn ăn ông toàn nói chuyện công việc. Ấy thế mà có lần tôi mắc lỗi, ông đã điềm nhiên nói với bá rằng: “Cháu của bà thì bà dạy đi.” – kể từ đó tôi đâm ra lãnh đạm với bác. Ở quê, vợ chồng bá có một ngôi nhà bề thề, nhưng quanh năm suốt tháng hai người túc trực ở xưởng gara trên Hà Nội. Ngoài ra trong nhà còn có cậu con trai út tên Quyết bằng tuổi tôi, bấy giờ đang học trên trường mỹ thuật công nghiệp, còn cô chị gái tên Vy thì làm việc ở quê, thành thử phần lớn thời gian nhà cửa là một tay chị Vy trông nom. Tôi vốn là con một, có thời tôi từng rất quấn quýt chị, coi chị như chị gái ruột vậy. Nói trắng ra, cả nhà bá tôi chỉ quý có chị Vy, và cũng chỉ vì chị mà sau một quãng trù trừ, tôi đã thưa với mẹ rằng tôi sẽ đáp tàu về.

Tôi đến thị trấn ấy vào một ngày nắng hanh giữa tháng mười một. Đang giờ nghỉ trưa nên bốn bề im ắng. Tôi đeo ba lô dọc theo con ngõ chật hẹp với những mặt tiền đơn điệu một màu vàng xỉn, nhiều nhà lớp ve đã tróc ra thành từng mảng. Giữa những gia cư xập xệ cổ lỗ ấy, ngôi nhà hai tầng kiên cố, bốn bề quét vôi trắng xóa của bá tôi sừng sững nhô lên, nom có vẻ lạc quẻ và kênh kiệu thế nào ấy.

Có một cái nút bấm dưới cái đèn trụ gắn trên cột cổng xây bằng đá trắng, tôi nhấn hai lần chuông và đợi. Lát sau, tôi thấy một cô gái lạ từ trong nhà bước ra. Nàng có vóc người thon thả, xinh đẹp, nhìn mặt có lẽ chỉ mười tám là cùng; miệng nàng hơi rộng, đôi mắt to tròn ngước nhìn tôi lộ vẻ ngạc nhiên, lúc nàng cúi người mở then chốt cổng, tôi còn để ý thấy gò má của nàng lấm tấm tàn nhang.

Cô gái trở vào nhà trước, thoăn thoắt leo lên thang gác, còn tôi cũng lập cập cởi giày bên thềm tam cấp, rồi vừa xoa tay vào nhau tôi vừa men theo hành lang dẫn đến các phòng về phía gian bếp mờ mờ tôi tối. Chị Vy nheo mắt ngó ra, vừa tháo tạp dề vừa nói bằng giọng nhả nhớt thân thuộc:

“Ái chà! Đúng là thắp hương muỗi cũng lên! Tao vừa nhắc tới mày xong!”

“Chứ không phải mẹ em báo trước cho chị rồi à?” tôi trả lời. “Mỗi chị ở nhà hay sao?”

“Thì vẫn thế. Thôi ngồi đi, đợi tao hâm lại đồ ăn. Ăn tạm chả cá nhé, tao vừa lỡ đổ hết canh đi rồi.” 

“Vô tư đi,” tôi vừa nói vừa kéo ghế ngồi xuống chiếc bàn gỗ kê giữa phòng.

Mọi thứ cơ hồ chẳng mấy đổi khác kể từ lần cuối tôi về đây, hoặc giả nếu có thì cũng rất ít thôi, chiếc quạt trần nhám bụi cứng đờ, bất động giữa trần nhà thâm thấp; mái hiên nhỏ trổ ra sân giếng, gian bếp tinh tươm với những đáy nồi đen thui xếp đều tăm tắp trên đinh gắn tường. Còn cô chị họ của tôi thật vẫn trẻ trung, duyên dáng như ngày nào – chị mới hai tư tuổi. Bữa ấy chị ăn bận rất thoải mái theo cái mốt trên đông dưới hè đang được ưa chuộng, quần bò ngắn màu bạc và áo len cổ tròn màu xám tro, mái tóc vấn qua loa bằng một chiếc trâm gỗ có khắc hình hai con thiên nga chụm đầu vào nhau.

“Ăn mặc sành chưa kìa!” tôi nhìn chị và cất giọng đùa đùa.

Chị vừa cười vừa liệng vỏ trứng vào bồn rửa bát:

“Chứ ai già như mày cho được. Học đâu ra cái thói để râu không biết! Ái à, lại còn cặp mắt kia nữa, thật vẫn đáng ghét như ngày nào!”

“Mắt em làm sao?”

“Mắt này chắc hay liếc ngang liếc dọc lắm mà!”

Trên bàn ăn đã dọn một đĩa chả cá xốt cà chua nóng hổi, một bát cơm xới đầy ắp và hai lon bia Hà Nội ướp lạnh đặt cạnh nhau. Tôi bật nắp một lon bia, tợp một ngụm, vừa nhăn mặt vừa nói:

“Nãy ai ra mở cổng thế?”

“À, con bé An ấy mà. Nãy đang dở tay nên tao nhờ nó mở hộ. Thấy con bé xinh đúng không?” chị Vy nhìn tôi đầy tinh nghịch và nói.

“Ừ, cũng xinh, nhưng gầy quá! Lưng trước lưng sau như một.”

“Ái chà, đã kịp nhìn rồi đấy! Nhưng cái này chưa khám chưa biết được đâu!”

“Nhưng mà từ giờ cho đến lúc đấy em vẫn cứ cho là vậy.”

“Khiếp, đùa ông có tý mà ông cũng chớt nhả ngay được. An là người yêu thằng Quyết đấy nhé!” chị trả lời với vẻ cong cớn và thấy tôi im re nên càng lựa đà đế thêm: “Thế nào, tắt điện rồi phỏng? Liệu cái thần hồn nha! Nghe chửa?”

Quả thật là tôi hơi phật ý trước lời hăm dọa có phần sống sượng ấy, đành cười trừ rồi lẳng lặng ăn tiếp. Chị Vy bật nắp lon bia của mình, tợp một ngụm nhỏ, dẩu môi theo kiểu đàn bà, rồi tiếp tục nhìn tôi bằng ánh mắt giễu cợt hóm hỉnh. Tôi cũng uống một hơi dài.

“Học xong rồi chứ hả?”

“Xong rồi,” tôi trả lời.

“Ừ hôm trước dì gọi điện khoe nên tao mới biết đấy chớ. Thế tính ra là mày tốt nghiệp sớm nửa năm nhỉ? Cu Quyết đợt này mới bắt đầu làm luận án cơ. À đấy, dạo này hai anh em còn hay rủ nhau đi đá bóng không?”

“Em nghỉ bóng bánh lâu rồi.”

Chị Vy im lặng thở dài, đoạn hạ giọng nói: 

“Thôi nào, nói thật đi, mày vẫn giận nó phải không?”

Tôi bình thản nhún vai.

“Lại chẳng,” chị nói tiếp, “từ sau vụ ấy mày ít về đây hẳn… Chân đến mùa này chắc buốt lắm hở? Chậc, không muốn nói thì thôi vậy!”

Tôi chẳng biết đáp gì nữa, lại cụng lon. Dưới chiếc đồng hồ quả lắc trên tường có một bức tranh khổ rộng, không nhìn ra hình thù gì, chỉ có những đốm sơn loang lổ trên lớp toan được ánh đèn trần rọi chiếu làm cho sáng loáng. Tôi khẽ chạm vào lớp toan.

“Tranh của thằng Quyết đấy,” chị Vy nhanh nhảu nói. “Cả nhà chẳng biết nó vẽ cái gì, thế mà vẫn giật giải hẳn hoi! Con bé An suốt ngày qua đây, ngắm tranh rồi thì ‘anh Quyết của em’, ‘anh Quyết sắp về chưa chị?’ Buồn cười, tao mới bảo: ‘Mẹ mày chứ! Người yêu mày chứ người yêu tao đâu mà tao biết!’

Tôi vừa cười vừa nói bằng giọng bỡn cợt:

“Thế con bé kia nhà ở đâu? Ngày nào nó cũng qua đây chơi à?”

“An là cháu bà Thắm, nhà cách đây một quãng. Bà Thắm trước ghi lô đề ấy, bà ấy là anh em họ xa với bố chị. Con bé này là cháu ngoại bà đấy. Năm nay cuối cấp, bà nó xin cho nó thỉnh thoảng qua đây để tiện đường ra trường, chứ nhà bố mẹ nó thì ở trên thành phố cơ. Cái này nói riêng nhé, bố nó là dân xã hội đấy, nghe đâu giàu lắm thì phải. Nói chung làm cái nghề ấy chưa thấy ai nghèo bao giờ. Còn mẹ nó thì… hơi khó nói, hình như cũng bồ bịch trai gái gì gì đấy. Tao cũng chẳng biết hai đứa nó quen nhau thế nào. Con bé này nhìn chung cũng lễ phép, mồm mép, nhưng tính tình cũng hơi đồng bóng, chẳng biết đường nào mà lần… Con bé này luỵ lắm, mấy lần chia tay đều sang đây khóc lóc, kể lể, ấy thế mà vẫn yêu nhau đến giờ. Thế tài!”

“Chà, thế nhỡ nó thích em thì không phải tốt cho nó à?” tôi nói giọng cợt nhả.

“Vớ vẩn,” chị Vy bỗng đanh giọng. “Riêng chuyện này thì không đùa được đâu cu. Lằng nhằng có khi lại cạch mặt nhau! Mà mày cứ nói thế chứ chắc gì mày đã tán nổi nó!”

Vừa dứt lời, chị Vy đứng dậy thu dọn bát đĩa và dẫn tôi về gian phòng sát bàn thờ – căn phòng này thường khi vẫn để trống, có cái mùi ẩm mốc rất đặc trưng. Tôi chẳng thèm cởi đồ, lập tức lăn phịch xuống nệm, trong đầu cảm thấy ong ong, rã rời vì mỏi mệt, sung sướng. Ban nãy, ngay lúc bước vào trong phòng, tôi ngoái đầu lại thì thấy An đứng thập thò từ ngưỡng cửa ở phía bên kia cầu thang ngó sang. Chạm mắt tôi, nàng lập tức lảng đi ngay. Lúc ấy, tôi bất giác nhớ lại lời đe nẹt ngoa ngoắt của chị Vy trên bàn ăn, nhưng rồi chỉ lát sau là tôi đã quên béng và đánh một giấc hết cả buổi chiều. Tối hôm ấy trôi qua thế nào nhỉ? Hình như sau bữa ăn sớm, tôi và chị Vy đã ngồi lại tám chuyện một lúc, rồi thì ai về phòng nấy, thỏa thuê với những ý nghĩ của riêng mình…

2.

Năm ngày đã qua. Sáng nào thị trấn cũng có sương mù, tầm năm giờ chiều thì trời đã xâm xẩm tối và về đêm thì lạnh vô cùng. Thường nhật chị Vy dậy từ rất sớm và tự nấu bữa sáng, rồi về phòng giam mình đến quá trưa, còn tôi thì ăn xong lại ra nằm trên đi văng ngoài phòng khách đọc sách. Thoạt đầu, tôi cũng dạo sang nhà họ hàng ở lân cận để thăm hỏi cho phải lẽ, nhưng trừ những phút ấy ra thì cả ngày họ cũng phải mải miết kiếm ăn, chẳng hơi đâu mà tiếp mình mãi. Và thế là niềm vui được gặp lại người thân cứ mai một dần, trơ ra cảm giác chán ngán do nếp sống đơn điệu, tẻ nhạt bao trùm cái huyện lỵ hẻo lánh này, dân cư toàn người già và bậc hưu trí, còn thảy lứa trẻ đều bỏ đi làm ăn tha phương hết. Những ngày này, niềm an ủi duy nhất với tôi là việc cứ độ chín giờ thì An sẽ xuất hiện (nàng chỉ đi học ca chiều), chân xỏ đôi dép lót bông đi trong nhà, băng qua hành lang dẫn đến các phòng về phía gian bếp, bắt gặp tôi ở một mình thì chỉ dám lí nhí:

“Chị Vy đâu ạ?”

Thoạt đầu, nàng hồ như còn thẹn thùng với tôi, nàng chẳng hề hé miệng, nhưng dần dần, vào những lúc chị Vy bận việc, nàng vừa bước vẩn vơ quanh nhà vừa ngắm những khung tranh treo trên tường phòng khách, lát sau thì điềm nhiên ngồi xuống ghế đi văng đối diện, giương con mắt tò mò và hỏi tôi đang đọc sách gì. Đôi chập, nàng còn dạn dĩ đòi tôi đọc to thành tiếng. Và người con gái nhỏ nhắn, xinh đẹp và hồn nhiên ấy, khuôn mặt lúc nào cũng như đang khúc mắc điều gì, hễ nghe tôi đọc được một lát là mí mắt đã lim dim, khuôn miệng đáng yêu khép hờ… Lúc sực tỉnh, nàng vớ vội ba lô và trách tôi bằng giọng ngúng nguẩy dằn dỗi:

“Tại anh đấy! Lại đi học muộn mất rồi!”

Có lần, vào buổi sáng, độ chín giờ, trên đường ra tiệm tạp hoá mua thuốc lá (dù hồi ấy tôi hút cũng có chừng mực thôi), tôi thấy An đang chậm rãi bước xuống con dốc, trên người vận bộ đồng phục hơi rộng so với vóc người; bắt gặp tôi, gương mặt nàng thoáng ửng hồng, đôi mắt còn hơi ngơ ngác – có lẽ nàng mới ngủ dậy.

“Chị Vy đang làm việc ạ?” nàng cất giọng khe khẽ.

“Ừ,” tôi trả lời.

“Anh đi đâu thế?”

“Đi lang thang.”

Nàng khẽ bật cười. Và rồi cả hai lại lặng lẽ lướt ngang qua nhau, như những người hoàn toàn xa lạ. Nhưng, khi tới chân dốc, tôi nghe tiếng nàng gọi lại:

“Đợi em với!”

Nhìn nét mặt, cử chỉ, giọng nói của An, không hiểu sao tôi lại tin rằng mọi chuyện thật ra chẳng tình cờ như nó vốn thế. Cơn mưa phùn rạng sáng đã tạnh hẳn nhưng mặt đường còn hơi ướt. Chúng tôi vừa đi vừa trò chuyện. Mỗi khi muốn nói điều gì, An dấn lên ngang hàng như để trông rõ mặt tôi.

“Em để ý rồi, hôm nào cũng thấy anh đọc cuốn này. Anh đọc mãi vậy không chán à?” Nàng vừa nhìn cuốn sách tôi cầm trên tay vừa nói ra bộ khó hiểu.

“Chán chứ, nhưng vẫn đỡ hơn ngồi không,” tôi trả lời. “Cái khu này buồn thật, đến một cái sân bóng cũng không có.”

Nàng hớn hở:

“Trường em có sân bóng đấy!”

“Không, bóng rổ cơ,” tôi vừa đáp vừa đá một viên sỏi vào lề đường.

An nhìn tôi từ đầu đến chân, chắc nàng đoán rằng một người to cao, vạm vỡ như tôi ắt trên trường đại học phải vào dạng sao số lắm và tôi thì hồ hởi thuật lại chi li mọi giải đấu mình từng tham dự. Nàng im lặng lắng nghe, gật gù và tỏ vẻ thán phục.

Khi chúng tôi về gần đến nhà, An bỗng dừng lại và nói:

“Chị Vy kể rằng anh với anh Quyết từng xích mích và giận nhau đến giờ. Rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì vậy?” – nàng khẽ chạm vào tay tôi và nói – “Dẫu sao cũng là họ hàng với nhau, tội gì lại không làm lành cơ chứ?”

“Bởi vì nó là một thằng chó má.”

Nàng cụp mắt xuống và tôi thấy khóe miệng nàng run run.

“Sao anh phải nặng lời thế?” Nàng ấm ức kêu lên, và lập tức xẵng giọng một cách ngoa ngoắt: “Nếu anh nói được thế chứng tỏ anh cũng chẳng ra gì!”

“Thôi được rồi,” tôi im lặng một hồi rồi trả lời bằng giọng khô khốc. “Nhìn cái đầu gối này đi, có ba chiếc nẹp vít trong này, và sẽ găm ở đấy suốt đời. Tất cả là nhờ một pha vào bóng ‘không may’ của người yêu em đấy, của ông anh họ quý hoá, dù đếch ai cũng biết là nó cố tình. Những ngày nổi gió thế này, chân anh buốt đến mức muốn chặt phứt đi rồi quăng ra vườn!”

“Em xin lỗi, em không biết,” nàng thổn thức đáp lời…

Những ngày sau đó chúng tôi thường đi dạo cùng nhau. Đương nhiên tôi cũng lờ mờ đoán ra rằng nàng giả đò tình cờ gặp tôi trên con ngõ nhỏ – sau này nàng thường đắc chí kể lại chuyện đó. Sáng sáng, nàng đứng ở đầu con dốc cách nhà nàng không xa, cạnh một cây bàng trơ cành trụi lá. Sương mai đọng trên chiếc khăn choàng cổ màu đỏ nàng hay mang mỗi khi ra ngoài. Thường ngày nàng khoác áo đồng phục màu đen với quần thể thao ống suông màu xanh thẫm. Trong khi đi dạo, tôi kể nàng nghe về tuổi ấu thơ, thời niên thiếu của mình, về những khát vọng đôi mươi và những vỡ mộng trên thành phố; nàng chăm chú lắng nghe, mắt nhìn tôi vừa khâm phục vừa tò mò. Cuộc sống bề ngoài đơn điệu của tôi cứ thế trôi qua nhưng cả tôi lẫn An đều nhận ra mối tình thầm lặng mà trong những chuyến đi dạo ngày càng dài hơn, thường xuyên hơn đã được thổ lộ qua nhiều câu đùa lấp lửng như muốn thăm dò tình ý, qua những cử chỉ quan tâm vụng về, dè dặt.

Tôi còn nhớ, một ngày thứ sáu rất bình thường, trời rét khô, hanh hao làm da dẻ nứt toác. Hôm ấy, An và chị Vy rủ nhau ra tiệm cắt tóc. Còn lại một mình, tôi nằm rũ người bên bàn bếp, đầu gối lên tay, tư lự trông ra rẻo vườn sau nhà – tôi nằm đó rất lâu, thấy trong lòng bâng khuâng khó tả, một nỗi buồn thật mơ hồ, dịu ngọt, say sưa, một cảm giác thân thuộc ùa về, bồi hồi xao xuyến như khi được trông thấy lại thời thơ ấu… Lát sau, vẫn ngồi đó, tôi lại nghe tiếng cười đùa vui vẻ ngoài sân, tiếng chân bước nhẹ êm trên hành lang rõ dần và liền đó là cái giọng lanh lảnh của chị Vy: “A lô!” Chắc lại thằng Quyết đây mà. “Có khi nào nó sắp về?” tôi thầm nghĩ trong lúc vẫn nằm yên chỗ cũ.

Và liền đó, tôi thấy An bước vào gian bếp một mình. Nàng lẳng lặng tới cúi người trước mặt tôi, áp một bên má xuống bàn, mặt nàng sát đến mức tôi có thể ngửi thấy hương thơm dìu dịu toả ra từ mái tóc nàng.

“Anh nghĩ cái gì thế?” nàng tròn xoe mắt hỏi.

Lúc ấy tôi đăm đắm nhìn vào mắt An, rồi không hề báo trước, tôi hôn vào môi nàng. Nàng giật mình lùi phắt về sau, bất giác đảo mắt liếc quanh: chị Vy có thấy không? Mặt đỏ bừng, nàng hấp tấp chạy vụt ra ngoài, bất thần va ngay phải chị Vy đang từ hành lang tiến vào.

“Ối, em xin lỗi!”

“Đấy đấy, mắt với cả mũi!”

Chị Vy vào, liếc nhìn tôi, vừa treo nón vừa nói giễu:

“Mày lại trêu gì nó thế?”

“Hở?” tôi làm giọng vờ vịt hết sức.

Chị Vy ngồi xuống bàn, vẫn nhìn tôi bằng con mắt riết róng, ngờ vực như muốn nói: Anh cứ liệu cái thần hồn đấy! Vẫn còn sửng sốt vì pha chết hụt vừa rồi, tôi bèn vớ lấy cuốn sách bỏ dở lúc nãy, nâng cao sách che mặt giả vờ đọc. Chị Vy bày đồ lề ra bàn và bắt đầu trang điểm.

“Chị đi đâu à?”

“Ra ngân hàng gửi tiền cho thằng Quyết!” chị vừa dặm phấn vừa đáp gọn lỏn. “Chiều tao còn đi có việc nữa, nếu đói thì tự hâm lại đồ mà ăn nhé!”

Chị Vy khoác chiếc măng tô màu be bằng dạ, tà áo chớm đầu gối, xoa xoa tay vào nhau trong lúc tôi đề ga hộ chị. Tôi phát mệt trước những lời căn dặn của chị. Thế mà vừa bước vào trong nhà, tôi bỗng dưng hoảng sợ với cái ý nghĩ rằng chỉ còn lại mình tôi với tôi, rằng nửa ngày đã trôi qua phung phí và nửa còn lại sẽ chẳng khá khẩm hơn: biết làm gì cho hết chiều đây? Lại ngủ? Hay đọc sách? Thế là đủ lắm rồi! Nhưng rồi tôi vẫn đọc sách, vẫn thiếp đi trên đi văng như thường lệ.

Khi tôi tỉnh dậy thì đã gần năm giờ, đầu váng vất, toàn thân ê ẩm. Căn nhà vốn trống trải như càng rộng thêm ra, chung quanh tối sầm, không cả nhìn rõ mặt người trên khung ảnh gia đình treo tường. Qua ô cửa kính trên thềm nghỉ cầu thang, tôi thấy bầu trời xam xám, buồn buồn, như sắp đổ cơn giông. Ngoài vườn không có gió, trong nhà tĩnh lặng như một nấm mồ và chính tôi cảm thấy toàn thân như mục ruỗng, tan ra…

Sao lại ngủ đẫy mắt thế không biết! Tôi vò đầu tự trách mình. Giờ thì biết đi đâu đây? À, có lẽ giờ này An sắp tan học!

Với ý nghĩ đó trong đầu, tôi chộp ngay lấy chiếc áo bành tô treo trên chiếc móc áo gần cửa ra vào, chẳng thèm xỏ giày cho tử tế, đoạn đâm bổ ra ngoài đường. Một cơn gió bất ngờ thốc vào má, vào tai lạnh buốt như kim châm. Tôi chậm rãi leo lên con dốc thoai thoải về phía đường ray, băng qua cánh đồng cằn cỗi, qua những đụn rạ toả khói mờ mờ về phía thị trấn, toàn thân rúm ró cả lại. Trời tối dần. Vừa đi, tôi vừa nghĩ về An.

Tôi đến ngôi trường ấy vừa sát giờ tan ca. Rồi tiếng trống gióng lên ba hồi dài, âm thanh trầm trầm lan ra trong không gian trống trải, ông bảo vệ đội chiếc mũ cối từ căn phòng nhỏ quét vôi vàng rề rà bước ra mở thanh chốt cổng. Học sinh nô nức ùa ra như đàn ong vỡ tổ, vài đứa nhanh chân đã tụm thành một tốp rảo bước trên sân trường. Chỉ lát sau là không gian đã tĩnh mịch trở lại, chỉ còn nghe tiếng chổi loẹt xoẹt, đều đều của người lao công.

Trời đã tối không còn nom rõ mặt người, chỉ thấy một phòng học ngay sát cầu thang tầng ba là vẫn sáng đèn. Vì bận ôn thi cuối cấp, lớp An thường tan muộn hơn. Tôi ngồi ở ghế đá dưới hàng cây xà cừ đợi nàng. Tôi nhớ vài cậu học sinh lớp nhỡ không chịu về ngay mà còn nán lại ném dép chọc tổ ong, lúc sốt sắng chạy ngang qua tôi thì ném đi những tia nhìn ranh mãnh như muốn nói: Này, anh kia, đến đón người yêu phải không?

Lát sau, tôi thấy An trùm khăn kín đầu, khoác tay cùng một bạn học khác chầm chậm bước xuống cầu thang, rồi đôi bạn vẫy tay chào nhau ở khúc rẽ dẫn về nhà để xe. Tôi mừng rỡ tiến đến đón nàng:

“An!”

Nàng giương cặp mắt ngơ ngác nhìn quanh, khựng lại một thoáng, rồi ngay lập tức bổ nhào về phía tôi. Trong nỗi sửng sốt hân hoan, giọng nàng vang lên trong trẻo, không kìm nổi niềm vui sướng:

“Ôi! Anh đợi lâu chưa? Trời ơi, lâu lắm rồi mới có người đi đón thế này!” Nàng vừa khoác tay tôi vừa hí hửng nói.

Lúc gần đến cổng trường, An chợt dừng lại, nàng đã để quên chiếc khăn choàng trong gầm bàn. Chúng tôi đành rảo bước trở lại. Những học sinh cuối cùng đã ra về hết, đường nét của khu nhà hoang vắng hiện lên dưới ánh đèn nhập nhoạng trông rờn rợn khó tả, hành lang dài hun hút. Trong lúc An khum người mở thanh chốt cửa, tôi đứng tựa lưng vào lan can đợi nàng. Lát sau nàng trở ra, chiếc khăn choàng màu đỏ đã quấn hờ trên cổ và trong bóng tối mờ mờ, tôi thấy đôi mắt của nàng đang nhìn tôi tràn ngập âu yếm. Đúng ra là lúc ấy, tôi đã chẳng còn nhìn thấy gì khác ngoài đôi mắt của nàng. Tôi lập tức hôn vào đôi môi giá lạnh, nắm lấy bàn tay nhỏ nhắn giá lạnh, tôi dẫn nàng về góc hành lang tối tăm, heo hút…

Từ sau lần ấy, An và tôi bắt đầu một mối quan hệ mập mờ, giấu diếm dưới sự con mắt riết róng của chị Vy. Cơ hồ chị đã nhận ra điều gì ám muội giữa hai chúng tôi, nhưng ngoài mặt thì chị vẫn hoàn toàn bình thường, thi thoảng, chị vời chúng tôi ra chơi tú lơ khơ. Có chị ở cạnh, An liền quay ngoắt thái độ, bề ngoài trưng ra vẻ thờ ơ giả hiệu; trái lại tôi thấy vui vẻ một cách khoái trá trước màn đóng kịch của nàng. Nhiều lần, khi đang đi dạo ngoài trời, lựa lúc chung quanh không có ai, tôi kéo nàng lại gần và hôn nàng đắm đuối. Bây giờ thì thật khó mà dứt nàng ra được, nàng ngoan ngoãn chiều theo mọi âu yếm nơi tôi bằng vẻ cam chịu thơ ngây và tính thẹn thùng của lứa tuổi nàng nữa. Và bao giờ những phút giây lén lút vụng trộm ấy cũng để lại trong tôi dư vị ngọt ngào, đê mê, đồng thời là cảm giác rạo rực, bức bối vì những cuộc ái ân chưa thật đến nơi đến chốn. Xa nàng, những khao khát giày vò tôi…

3.

Khoảng hơn một tuần sau lần đón nàng ở trường, tôi bị đuổi cổ khỏi nhà chị Vy, thâm tâm không khỏi bàng hoàng vì sự chia ly ập đến quá đỗi nhục nhã, đột ngột.

Một lần sau bữa ăn trưa, chị Vy kêu mệt rồi đi nằm ở phòng bên, còn tôi ngồi ở góc phòng xem phim trên chiếc bàn gấp được chừng ba mươi phút thì An tới. Nàng vẫn mặc bộ đồng phục như thường nhật và trông nàng có vẻ phấn chấn.

“Chị Vy đâu rồi?” Nàng nói rồi vui vẻ ngồi xuống cạnh tôi, cằm tựa vào đầu gối. “Ồ, phim này hồi bé em xem rồi, cái gì mà… hình như có một ông sát thủ với một con bé… xong rồi kết buồn phải không?”

“Em yên lặng xem nào,” tôi dịu giọng nói và choàng tay ôm ngang khuôn ngực nhỏ nhắn của nàng. “Mà xem này, trên người em cũng có nhiều tàn nhang, ngộ thật!”

“Thôi nào, anh hư thế,” nàng khẽ đánh vào tay tôi và thì thào…

Bất thần có tiếng chân bước êm ru từ ngoài hành lang. Chị Vy hiện ra trên ngưỡng cửa, đầu tóc rối tung, miếng hạ sốt vắt ngang vầng trán. Thoạt đầu, cặp mắt đen sắc của chị ánh lên một vẻ vừa căm phẫn, vừa ma mãnh như muốn khiêu khích. Chị nhếch mép cười rồi lắc lắc đầu. An vùng khỏi tôi, đứng bật dậy, vừa tủi hổ chỉnh lại áo quần vừa cúi gằm mặt đâm bổ xuống lầu…

Chị Vy chạy vụt vào phòng và vung tay tát tôi một cái rất đau, vừa nhìn tôi tôi đầy hằn học vừa hét lên: “Sao mày không đội luôn áo ngực nó lên đầu luôn đi? Nào, có gì mà phải ngạc nhiên thế, mày vần vò nó bao nhiêu hôm rồi mà? Mày cứ tưởng tao không biết phỏng? Tao biết hết! Lại còn ngay trong nhà này!”

“Chị ngồi xuống giường đi đã, nghe em…” Tôi lắp bắp tìm lời.

Buổi chia tay hôm ấy, chiều cuối năm buồn da diết, cái lạnh cô liêu đã giăng khắp mọi chốn. Cánh đồng trơ trọi với những luống cày đen trũi như dài thêm ra. Trên khoảng trời xam xám buồn buồn, một con diều hâu cứ chao liệng mãi; con chim bình thản sà xuống rồi lại đập cánh vươn lên, đến khi chỉ còn là một chấm nhỏ, dường như nó chẳng mảy may phiền muộn, cũng chẳng thấy lý do gì phải phiền muộn vì tình cảnh đơn độc. Sương mù la đà trên mặt đường ẩm ướt như một làn bụi.

Như thường lệ, An đứng đợi tôi dưới mái ở gần cổng trường. Chúng tôi lặng lẽ lê bước theo ngõ phố vòng vèo và tăm tối, không ai nói một lời nào. Trông nàng rầu rĩ, mỏi mệt, môi nàng mấp máy như muốn nói điều gì.

“Anh này,” nàng bước chậm lại và cất giọng khe khẽ, “từ mai anh không cần đi đón em nữa đâu, em sẽ nhờ bạn chở đi.”

“Ừ,” tôi ngập ngừng trả lời, mắt không nhìn sang nàng, “mai anh cũng đi rồi.”

An khựng lại một thoáng rồi lại tiếp tục bước đi, nàng đi trước còn tôi đi sau. Khi đến cạnh gốc cây bàng, nàng bỗng quay lại và tôi nhìn thấy gò má nàng ướt đẫm, nàng khóc.

“Vậy là cứ thế mà đi thật đấy?” Nàng nghẹn ngào nói qua làn nước mắt, bờ vai run run vì sương lạnh – nàng chỉ mặc áo sơ mi mỏng bên trong áo khoác đồng phục. “Là sẽ không gặp nhau nữa đấy?”

Nhìn gương mặt nàng, tôi chợt thấy tiếc dáng điệu vô tư thơ trẻ của nàng, mắt nàng nhìn tôi với vẻ bi ai đầy khó hiểu. Người con gái trẻ trung tôi đã tán tỉnh một cách bông lơn, tôi đã lợi dụng nàng để thỏa mãn sự hẹp hòi trong mình, đang lặng lẽ nhìn tôi bằng đôi mắt buồn da diết. Nhìn dáng vẻ ủ rũ của nàng, cảm tưởng tất cả mọi thứ hết sức nặng nề. Và thật sự không thể tin nổi mai đây rồi tôi sẽ quên nàng, hay nàng sẽ quên tôi, rằng tất thảy rồi sẽ chìm vào quên lãng và mọi luyến lưu nào có ích gì…

“An này, dù sao thì em sẽ không quên anh ngay đấy chứ?” tôi nói.

Tôi cầm tay nàng rồi áp lên má tôi. An gạt nước mắt, áp tay kia của tôi lên má nàng; nàng cười gượng như sợ làm tan mất bóng đêm. Lúc ấy, tôi bất giác ôm lấy nàng, hôn lên cổ, lên vai, lên tóc nàng.

“Em bảo này,” nàng khẽ gỡ tôi ra và dè dặt nói. “Nửa năm nữa thôi là em tốt nghiệp rồi. Lúc đó em cũng sẽ lên Hà Nội. Thế… thế… anh đợi em nhé? Em không ngại gì anh Quyết, có lẽ chia tay em, anh ấy còn mừng là khác, nhưng chị Vy thì… ôi, em sợ chị ấy lắm… ngộ nhỡ chị ấy lại làm om sòm lên… Thôi bà em kia rồi, em phải vào nhà đây.”

Nàng chạy về phía cánh cổng:

“Anh nhớ nhé! Về đi anh, kéo khoá áo lên khỏi lạnh!”

Tôi nhìn theo bóng nàng, cố nán lại nghe tiếng bước chân nhè nhẹ xa dần. Bóng tối dày đặc đã bao trùm con ngõ, tôi kéo khoá áo kín cổ, vừa xoa hai tay vào nhau vừa chậm rãi bước về ngôi nhà của bá tôi, thầm ước rằng trong ấy sẽ chẳng có ai, rằng một phép màu sẽ xảy đến và…

Gian khách sáng đèn, cửa để ngỏ, từ sân giếng có tiếng trò chuyện râm ran vọng ra. Liền đó, tôi chạm mặt cả hai chị em Vy trong phòng bếp, chị Vy im lặng nhìn tôi bằng ánh mắt khinh khi, và tôi bắt được cái liếc nhìn của thằng Quyết xuống đầu gối tôi…

Cuối cùng, chính nó cất giọng phá tan bầu không khí gượng gạo bằng cái giọng giả lả cố hữu:

“Chú trốn ở đâu mà kỹ thế?”

Ngay đêm hôm ấy tôi sửa soạn hành lý rồi đáp chuyến tàu sau chót về thẳng quê nhà.

4.

Từ dạo ấy tôi không bao giờ ghé chơi nhà chị Vy nữa. Duy có một lần cách đây không lâu, vào ngày chị đi lấy chồng, do bố tôi đương đóng quân ở Móng Cái nên tự tôi phải cầm lái để chở mẹ về chung vui. Từ xa tôi đã trông thấy bá tôi đứng tiếp khách một mình – trước đó vài năm ông bác rể tôi đã đột ngột từ trần; bá vận bộ áo dài diêm dúa chiết eo lồ lộ những ngấn mỡ ở bụng, mặt trát phấn dày cộm. Còn Quyết thì lăng xăng chỉ đạo, thắng lên mình bộ âu phục cắt may đỏm dáng đến mức có thể tưởng lầm cậu chàng là chú rể cũng nên. Trông thấy mẹ con tôi, Quyết lập tức sán đến, hỉ hả tay bắt mặt mừng. Anh ta vẫn xưng hô với tôi theo cái lối “chú chú anh anh” dạo nào.

Lát sau, tôi bắt gặp chị Vy trên phòng trang điểm cho cô dâu. Chị tự hào kháo chuyện với mẹ con tôi rằng chị đã quen một anh chàng ở miền trong, và rất hài lòng vì cuối cùng đã thuyết phục được anh này về đây ở rể.

“Nếu Huy (đó là tên chồng chị) không về đây, còn lâu cháu mới cưới!” chị cao giọng.

Còn về câu chuyện dạo trước, chị gượng cười coi như chuyện cũ gác sang bên, chẳng đáng nhắc lại làm gì. Theo như chị nói, đến Tết năm ấy thì bà ngoại An ngã bệnh rồi qua đời, giờ ngôi nhà với bờ giậu thâm thấp cùng mái hiên giăng giàn hoa giun đó bỏ không, mỗi tháng một lần có người ghé qua lo chuyện quét tước, hương hoả. Cũng cái năm ấy, bố nàng lĩnh án bảy năm trong một pha chết chùm, còn nàng thì tốt nghiệp phổ thông xong liền theo mẹ về quê ngoại ở trong miền Nam. Từ đó không ai nghe tin gì về nàng, và có lẽ chẳng ai còn nhớ tới nàng nữa.

Tôi cũng đã dần quên gương mặt nàng. An, khi ấy nàng mười bảy tuổi, lúc nàng rảo những bước nhanh qua con ngõ nhỏ, dáng dong dỏng cao và hai dải bím tóc đen nhánh đung đưa sau tấm lưng. Riêng điều này thì tôi nhớ mãi – gò má nàng lấm tấm tàn nhang, càng rành rọt hơn lúc nàng cười, bao giờ cũng ửng hồng vì sương giá… Thi thoảng, khi đợt gió mùa đầu tiên ùa về làm bầu trời chuyển xám, khi tôi từ ngoài đường trở về nhà dậm dậm chân, xoa đôi bàn tay giá lạnh, tôi sực nhớ rằng đã từng có một mùa đông như thế, một mùa đông gắn liền với mối tình thơ trẻ cùng người con gái mà gương mặt theo năm tháng đã dần phai nhạt trong tâm trí tôi.

“Sao thế, vẫn còn nhung nhớ con bé à?” Chị Vy huých khẽ vào tay tôi và nói bằng giọng đùa đùa.

“Ồ, bậy nào…”

Truyện đăng báo Văn nghệ số 5 ngày 31/1/2026

Trang: 1 2

Đồng vợ đồng chồng tát biển Đông cũng cạn.

1.

Ở một làng nhỏ của huyện X., trong một ngôi nhà hai tầng sơn trắng với những ô cửa lợp gỗ im lìm, có một giáo viên hồi hưu – một goá phụ đang yên hưởng tuổi già nhàn tản và phong lưu của mình. Thời trẻ có lẽ bà từng rất đẹp, còn bây giờ tuổi ngoài lục tuần, qua dáng vẻ đạo mạo cùng những lời chào hỏi của láng giềng có thể đoán biết rằng bà rất được thiên hạ vì nể; không ai không biết bà và đều gọi bà một cách thành kính là: bà giáo.

Bà giáo có hai người con trai. Người con cả tên Tuấn – không thể hy vọng gì ở anh chàng này – anh ta từng phục vụ tại ngũ ba năm và dăm tháng trong ngành hoả xa, nhưng tỏ ra cực lực chán ghét công vụ, sau rốt về quê làm thợ đóng gạch. Người em trai tên Tú thì khấm khá hơn, công tác trong ngạch cảnh sát giao thông, thuộc hạng người hách dịch và máu kiếm chác; còn Sương vợ anh ta bán thuốc ở quầy dược phẩm, là một cô gái gầy nhẳng, mắt xếch, cũng thuộc nòi gia giáo và có của, sống cách X. độ một quãng sông. Bộ dạng của cô ta phản chiếu tính nết của cô ta. Cô ta là người căn cơ, tháo vát, bẻm mép và khá ma lanh, và nhìn chung rất tự hào về những điều này.

Từ lâu trong nhà bà giáo đã kiên tâm duy trì một đời sống quy củ, mực thước, do đó bà ghét cay ghét đắng những thứ phương hại đến thanh danh gia đình. Bà coi anh con cả là một nỗi thất vọng, nhưng bà yêu mến con dâu, một người ăn học đàng hoàng, và nhất là anh con thứ, chiến sĩ công an, bộ mặt của gia đình. Vừa được lo lót cho một chức nghiệp, anh này đã bộc lộ năng khiếu phi thường trong việc bòn rút dân đen, biết ăn cánh với đám sĩ quan nhận của đút lót, và thạo chia chác không kém cạnh phường lái buôn. Trong công vụ, anh ta đóng rất tròn vai một gã bù nhìn, biết nhắm mắt làm thinh trước thói nhũng lạm, hơn nữa lại nghiêm cẩn thừa hành các chỉ thị mà cấp trên giao phó, thành thử bước đường công danh của anh ta khá xuôi chèo mát mái. Bà giáo hùn tiền đưa anh ta về công tác tại huyện nhà. Cố nhiên anh ta kiếm bẫm, nhưng phạt tiền đồng hương không khoan nhượng, do đó họ khinh miệt gọi anh ta là “con chó vàng”; tuy vậy bà mẹ lúc nào cũng lấy làm hãnh diện và được dịp khoe mẽ bà lại tấm tắc nói:

“Con trai tôi đấy! Con trai tôi đấy!”

Chứng kiến con trai tấn tới trên đường hoạn lộ, bà giáo hởi lòng hởi dạ lắm. Khi chàng công an đóng lon đại uý thì bà rục rịch lo chuyện xây nhà xây cửa cho hai vợ chồng. Bà không phải nghĩ nhiều vì hồi còn mồ ma ông nhà đã cắt sẵn cho cậu thứ khoanh đất hai trăm mét vuông. Nhưng thửa đất nằm cuối một con dốc, chìm lút trong đám cỏ dại um tùm, muốn xây sân phải phá tường, san vườn, nói chung đủ điều cách rách. Vợ chồng Tú chạy đôn chạy đáo mấy tháng trời, rồi hai tuần trước ngày đào móng bỗng xảy ra một chuyện rầy rà nho nhỏ.

Sương vốn từ lâu đã nhăm nhe miếng đất sát sườn nhà mẹ chồng, cô ta thấy thửa đất đó đắc địa, thâm tâm không tránh khỏi cắc cớ rằng tại sao bà giáo mến chuộng chồng mình là thế, vậy mà lại di cho con trai một thửa đất tối như hũ nút thế này. Tối hôm ấy hai vợ chồng cùng nằm nhà, Sương gối đầu lên tay chồng, ngón tay mân mê thái dương của Tú, hỏi:

“Miếng đất bỏ trống trước nhà là của u hay của ông Tuấn thế anh?”

“Của ông Tuấn,” Tú lè nhè đáp lời vợ.

“U cắt cho ông đấy à?”

“Không, là thầy cắt. Trong di chúc thầy chia đất chia cát cả rồi. Mình là mảnh phía sau, còn mảnh phía trước thầy để riêng cho ông đấy, dành sau này cưới vợ thì ở. Cứ nói thế chứ biết bao giờ mới xây được nhà.”

Sương, vẻ phật ý, thôi không vân vê thái dương chồng nữa.

“Này, sao vậy?”

“À, cái mảnh đất đẹp quá chứ lị!” cô vợ làm giọng nũng nịu, mắt lúng liếng. “Thế ông ấy không nhường mình được à? Thế à… Tiếc quá nhỉ! Hay thử hỏi mua xem sao? Biết đâu ông ấy lại bán.”

Tú lầm lầm không đáp, vân vê cằm ra chiều nghĩ ngợi. Anh ta thừa nhận đó là thửa đất đẹp, tuy kích thước nhỏ hơn nhưng về mặt địa thế thì hoàn hảo, mặt tiền đón gió phía Nam lại hướng ra đường lớn, hứa hẹn một chuyện làm ăn béo bở. Mấy ngày liền anh ta dò la thám thính, hết bàn bạc với mẹ lại thương lượng với anh, và một tuần sau trở lại đứng trước mặt vợ, mặt đỏ như gấc, hậm hực nói:

“Không được. Lão nhất quyết không nhường, gạ bán cũng không. Trả bảy chục nghìn cho một mét vuông cũng không bán. Mà bây giờ ngoài kia chúng nó trả có năm chục thôi.”

“Thế u có nói đỡ không?” cô vợ nối lời.

“Không ăn thua!”

“Thế đấy, anh em nhà anh buồn cười thật!” cô vợ sưng sỉa đáp. “Dâng đến mồm còn không biết đường ăn, mà cái ngữ ông Tuấn thì… Thôi, chả thèm nói nữa! Rõ là phí phạm! Phí phạm!”

Không sờn lòng, hai vợ chồng cùng bà giáo thử thuyết phục một lần chót, nhưng người anh cả vẫn dằn từng tiếng: “Không là không!”

Như một sợi dây căng quá hoá đứt, hai anh em dần đâm mặt lưng mày vực với nhau. Bà giáo rẻ rúng con cả, em dâu dè bỉu anh chồng, em ruột hầm hè anh trai. Vợ giống tính chồng, ngày ngày Tú và Sương chằm chặp trông ra bãi đất bỏ không, cảm tưởng mình mới xứng đáng là chủ nhân của nó và, đau đớn như thể nó bị tước đoạt khỏi mình. Riêng Tuấn tính không chấp nhặt nên chẳng chốc đã quên khuấy đi: anh ta còn bận bịu những công chuyện riêng.

Nửa năm sau vợ chồng Tú dọn ra nhà mới. Đó là một căn nhà vườn sơn trắng xây theo phong cách làm đỏm của đám trọc phú, có khoảng hiên rộng nhô ra ở mỗi tầng, sân cũng rộng, lát gạch đỏ, bày biện nhiều thứ cây cảnh đựng trong các chậu đất nung. Hai cột trụ án ngữ trước cửa ra vào trông oai vệ như hai gã lính gác khổng lồ, lạc quẻ với bờ giậu thấp tè cùng khung cổng mạ nhôm màu bạc cũng thấp y chang. Dân làng khi tạt ngang hiên nhà thường nán lại để chiêm ngưỡng thứ kiến trúc cầu kỳ khác lạ ấy, nhưng toán thợ nề lại bình phẩm về nó theo một khía cạnh ít chuyên môn hơn nhiều.

“Đấy, nhà của cán bộ đấy!” họ vừa huých sườn nhau vừa nói giọng cay nghiệt. “Oai như cóc, nhưng tiền công thì mặc cả từng hào! Thằng kia, lễ tân gia nó có mời mày không?”

“Em á? Em sao mà được mời, hì hì,” một gã thợ phụ vữa trẻ tuổi ngơ ngác nói.

“Thì tao từng xây nhà cả cho thầy u nó mà nó cũng có mời đâu.”

2.

Lưng dài vai rộng, với giọng nói sang sảng và tiếng cười hồn hậu dễ lan, Tuấn rất được lòng ông quản đốc vốn là chú ruột của mình. Và cả toán thợ đối đãi với anh cũng có phần nể nả, vì anh là, như người ta nói, một bàn tay vàng. Người anh như đúc từ thép, sức vóc khó ai bì kịp, trong công việc tỏ ra hết sức mẫn cán, có thể đội nắng dầm mưa mà đúc cả nghìn viên gạch. Anh không tiêu hoang, không nợ nần và không dính vào một thói sa đoạ nào (kể cả món chọi gà mà các cậu thanh niên ở X. rất khoái).

Tuy đường nét có hơi thô kệch, diện mạo Tuấn vẫn vào dạng ưa nhìn mà ở quê họ gọi là điển trai. Anh cao ngót mét chín, da ngăm, vai rộng, đậm người, lông mày đen, rậm. Ở thần thái, cử chỉ, dáng dấp của anh một cái gì ngang tàng, một ma lực hấp dẫn những người đàn bà, như đường thu hút kiến. Tuấn biết điều đó, và bản thân càng ra sức tận dụng những ưu thế của mình. Gần như đi đến đâu anh reo rắc những chuyện tình ái lăng nhăng đến đấy, nhưng kỳ lạ là dư luận trong làng vẫn coi anh như một đám bở. Họ quý mến anh vì cái sức vóc khoẻ mạnh, bản tính hay lam hay làm; vì anh xuất thân gia giáo, tác phong đường hoàng, gặp người làng ai cũng niềm nở đón chào. Nhưng hơn cả, anh chinh phục họ hoàn toàn vì hoạ hoằn mới thấy anh chối ai điều gì, từ gieo mạ, gặt lúa, đắp đê, xây cống, anh hăng hái làm tất tật; riêng tài nghệ gói bánh chưng của anh thì xuất sắc, anh gói không cần khuôn mà bánh vẫn vuông chằn chặn, như một vết tích sót lại của thời quân ngũ. Nói chung, anh rất năng nổ trong công tác giúp đỡ bà con láng giềng. Do đó, họ sẵn lòng xuê xoa cái thói bồ bịch bừa bãi của anh, và về điều này quan điểm của họ giống như câu nói quen thuộc mà ai cũng thuộc nằm lòng: “Trăng đến rằm trăng tròn.”

Những chuyện lang chạ của Tuấn sớm muộn đều đến tai bà giáo. Thực tâm bà sẵn lòng thể tất cho bản tính phong tình của con trai đấy thôi, nhưng bà bất mãn kinh khủng với cái hướng đi mà anh vạch ra cho cuộc đời mình. Bà có cảm tưởng rằng vì anh từ giã binh nghiệp để làm một công viện chân tay thấp hèn, anh đã thẳng tay bôi tro trát chấu lên mặt bà và cả cái gia đình học thức này. Một ngày, bà thổ lộ nỗi lòng trên với ông Sô, viên quản đốc, người từ khi về làng nhận việc rất năng lui tới nhà bà chị già. Thoạt đầu bà than thở chỉ cho có chuyện, nhưng được hưởng ứng nhiệt tình quá nên bà cũng lây cái cung cách xuề xoà của ông em, và dần dần bà bộp chộp tuôn ra mọi nỗi trăn trở trong lòng.

Ông quản đốc im lặng lắng nghe, từng nếp nhăn hằn rõ trên vầng trán mai mái lấm tấm mồ hôi, mũ cối úp vào đầu gối, tay vân vê khoảng giữa cặp lông mày chổi xể.

“Cô giáo này (ông ta biết chị mình thích được gọi như thế),” viên quản đốc nói giọng khàn đặc của hạng người mua thuốc lá theo dây, “khả năng phải cưới vợ cho nó đi thôi. Như thế mới tu tâm dưỡng tính được.”

“Ừ, tôi cũng đã tính đến nước đó,” bà Xoan ậm ừ đáp. “Nhưng chú bảo cưới ai?”

Hẳn quản đốc đã thì thầm một điều gì rất tếu vì thấy cả hai người cùng cười khùng khục. Đoạn bà giáo thừa dịp thăm dò, hỏi:

“Thế dạo này trên xưởng nó tòm tem con nào?”

“À,” ông em lúng búng đáp, “cái đấy thì tôi cũng chẳng biết. Tôi hơi đâu mà ngồi thám thính mấy chuyện trai gái cho chị được. Tôi khuyên là khuyên chị thế, còn quyết định thế nào là ở phần chị.”

“Thế mà chú nói cứ như đinh đóng cột!”

Sau khi quản đốc cáo lui, bà Xoan khởi sự suy tính. Bấy nay mấy mụ mối đã xun xoe mách nước cho bà, nhưng thực tình bà chẳng ưng bụng cô nào. Bà những muốn một nàng dâu nhu mì, căn cơ, biết kính trên nhường dưới, biết lo toan vun vén cho nhà chồng, và đặc biệt phải có học thức, không thì cũng phải mồm mép tí chút để bù lại. Cánh cổng xoay trên bản lề đánh két một tiếng cắt ngang dòng suy tưởng miên man của bà.

Tuấn dựng thuổng vào tường, lảo đảo từ ngoài hiên bước lại phòng ăn, áo cộc vén cao sát nách, mặt đỏ nhừ như quả cà chua, mái tóc rễ tre loà xoà chấm mi. Bà Xoan ngừng nhai, liếc nhìn bộ dạng bầy hầy của con trai và chẹp miệng bất mãn. Thoạt đầu hai mẹ con ăn trong thinh lặng, rồi bà giáo sực nhớ ra cao kiến của ông quản đốc; bà bèn buông đũa, nhìn con trai chòng chọc như thể đang lựa lời.

“Xem kìa, ngày nào cũng bia với bọt. Lại say rồi phải không?” cuối cùng bà nói.

“Tôi có uống bằng tiền của u đâu mà lo,” Tuấn lạnh lùng đáp.

“Cốt là ấm vào cái thân cậu,” bà giáo thở dài nói. “Cậu tự nhìn lại mình đi, xem còn ra thể thống gì nữa không? Em trai thì…”

“Thằng Tú cũng chỉ được cái mẽ ngoài.”

“Thế mà giờ nó lên làm cán bộ, làm tôi nở mày nở mặt, rồi nhà cửa nó cũng xây xong,” bà giáo rít giọng. “Thầy cậu cứ chiều cậu quen thói, giờ vạ vật ra không làm nên trò trống gì.”

“Trời đánh tránh miếng ăn!” Tuấn đập phắt đôi đũa xuống bàn và quát lớn. Anh không lạ gì cái thói mào đầu lan man của mẹ, nên anh đế thêm:

“Có việc gì u cứ nói thẳng cho.”

“Thôi,” bà Xoan đổi giọng thân tình sau một thoáng lựa lời, và quyết định đổi luôn cách xưng hô. “Chuyện thế này, u tính cưới vợ cho mày. Thế nào, có thích cưới vợ không?”

“Tôi vừa gặp chú Hùng trên đường, chú cũng lảm nhảm y chang u,” Tuấn nói chớt nhả. “Cưới cũng được thôi, thú thực tôi cũng đang muốn thưa chuyện với u đây.”

“Thế mày nhắm ai?”

“Khỏi phải giấu u, tôi nhắm con bé Thương.”

“Thương con nhà bà Tuất?”

Tuấn gật đầu. Bà Xoan đứng phắt dậy, mắt trố tròn, hai bàn tay bấu lấy thành bàn cho khỏi ngã.

“Sao mày vẫn qua lại với cái ngữ ấy?” bà quát to. “Mày không biết thiên hạ họ đồn gì hay sao? Hay mày giả đui giả điếc?”

“Toàn chuyện ba láp,” Tuấn khoát tay bác lại.

“Ôi trời, mày dại như vích ấy! Chưa kể nhà nó nghèo, nghèo kiết, nghèo nhất cái đất Thao Sơn. Không… không thể được… ai cũng được trừ cái ngữ ấy ra. Thôi thôi, mày chơi bời tán tỉnh nó ra sao thì ra, nhất quyết không được cưới nó làm vợ. Cái này tao cấm tiệt đấy!”

Tuấn trả lời sau một thoáng im lặng, giọng khô khốc:

“Thế nếu không cưới không được thì sao?”

Một bầu không khí ngột ngạt ngự trị gian phòng. Bà giáo giương mắt trân trân nhìn con trai, ngờ ngợ ngộ ra vấn đề, cảm giác ngực như bị đè nặng bởi một tảng đá; quá xúc động, bà hổn hển mãi mới thốt lên nổi:

“Mày làm nó có chửa rồi?”

Anh con trai chỉ nhún vai và đứng dậy rời đi.

3.

Thao Sơn cách X. mười hai cây về hướng Bắc, cứ men theo đường ray, lấy ống khói của nhà máy nhiệt điện làm đích là sẽ tới. Vùng phụ cận khu xí nghiệp rất giàu, nhưng Thao Sơn là vùng giáp ranh, dân cư phần lớn là cánh thợ nề, thợ sơn, thợ ốp gạch. Đó là một làng nghèo, nghèo nhất cả huyện, và nhà Thương thuộc hạng cùng đinh trong cái xó ấy. Cô lớn lên mà không biết mặt cha, vốn là một hạ sĩ quèn người gốc Hà Tây, dạo xảy ra chiến tranh biên giới từng tới đồn trú vùng này – cô là hệ luỵ của một cuộc chung chạ dân quân mà giữa thời buổi loạn lạc diễn ra nhan nhản.

Sau khi bà mẹ qua đời, Thương bấy giờ sáu tuổi được cưu mang bởi người bá ruột, một goá phụ khắc khổ, ốm o. Bà dạy con bé chăm lợn, cho nó đi học trường làng tử tế như ai. Bà nuôi hai miệng ăn bằng đồng trợ cấp liệt sĩ còm cõi của ông chồng quá cố, rồi một năm sau bà cũng nối gót ông. Bốn anh chị em nhà Thương họp lại, cãi vã, đùn đẩy, sau rốt bà chị cả miễn cưỡng đón em út về ở cùng vợ chồng mình. Bà này tính tình thờ ơ nên thả rông cho nó thích làm gì thì làm, và chưa đầy năm bà ép nó thôi học để tự kiếm ăn. Thương bắt đầu đi làm như ai, tức là đi gom sắt vụn. Ngày ngày con bé còi cọc thất thểu trong chiếc áo vá chằng vá đụp, kéo lệt sệt cái bao bố rách mướp, sục sạo khắp các ngõ, hẻm, bãi thải, công xưởng để nhặt nhạnh sắt vụn, vỏ chai, rác rến, và hoạ may là những con búp bê mất tay cụt đầu – điều này làm nó vui hơn cả. Thời gian rảnh, nó ngồi trông đứa cháu trai lên ba của vợ chồng chị.

Vài năm qua đi. Mười hai tuổi, trong vỏn vẹn vài tháng Thương đã ra dáng đàn bà, với bộ ngực ngồn ngộn, đùi vế chắc lẳn, thịt da mơn mởn như quả đào chín, và điệu bộ ngô nghê chỉ càng tăng thêm dáng vẻ gợi tình. Ông anh rể trong một dịp say quắc cần câu, hai mắt bơi trong đầu, mới nhìn nhầm em gái thành vợ mình (sau này ông ta thanh minh thế), quên hết cả luân thường đạo lý mà vồ tới hôn lấy hôn để. Một tháng sau mọi chuyện vỡ lở, trong nhà đánh cãi chửi nhau om sòm, và cuối cùng bà chị, vì ghen tuông, bèn tống khứ đứa em gái côi cút (hiển nhiên bà đã tha thứ cho chồng và bà chỉ có thể ruồng bỏ những thứ bà có thể ruồng bỏ) lên một chuyến xe thùng, gửi thẳng xuống Hà Nội làm con ở. Cuộc sống ở thủ đô chẳng khoan nhượng với cô gái khốn khổ hơn được bao; Thương được một lão bán thịt chó nhận làm ô-sin, rồi lại bị chính lão gạ gẫm và xâm hại dẫn tới mang bầu. Bước lầm lỡ đầu tiên không dễ gì gột rửa, và cái tiếng xấu đeo đẳng cô gái về tận huyện nhỏ. Thời gian đầu, không còn biết nhét em gái vào đâu, bà chị đành dẫn Thương tới phụ việc ở xưởng may cùng mình. Cô gái trẻ cũng thêu thùa, cũng vá vít áo quần, bấm đai lưng như ai; chưa đầy tháng thì chính quyền đương nhiệm khởi động rà soát lao động dưới tuổi, cuối cùng bà chị tống quách cô em ra xưởng gạch.

Lúc đầu mới gặp Tuấn, Thương đã phát hoảng khi trông thấy thân hình lực lưỡng của anh, có phải ra cầm cuốc đưa xẻng thì cô cũng nhích ra xa hai tầm tay với, trong đầu chỉ nơm nớp lo sợ hễ anh ta bắt chuyện thì không biết phải tiếp lời thế nào. Còn Tuấn ban đầu không có gì quan tâm đặc biệt đến cô, nhưng dần dà bắt đầu tươi cười mỗi khi hai người chạm mặt, rồi sau độ một tháng thì chú ý đến cô hơn, và cuối cùng, đến mắt cũng không rời. Về phần mình, Thương biết tỏng anh ta chỉ ve vãn nhằm thò tay vào quần mình, và ra sức cự nự mọi nỗ lực mồi chài của anh ta. Nhưng một lần, khi cô đang loay hoay mở nắp một chiếc bi đông, anh ta bỗng giật phắt lấy, tu nước ừng ực rồi dúi trả vào tay cô, vẻ thản nhiên như không, nhoẻn miệng cười đầy tình ý. Chẳng hiểu sao lúc ấy cô bỗng đớ ra như phỗng rồi bật cười, khoe hàm răng trắng đều và đôi mắt sáng rực như trăng đêm rằm. Từ đó trở đi, Tuấn không để cô yên nữa. Trên xưởng anh ta làm đỡ hết phần cô, hễ ngơi tay lại cà rà sát cạnh như hình với bóng. Nhiều lần anh ta trực sẵn ở đường ray, mũ cối áp đùi, huýt sáo vẩn vơ như một gã chăn bò; trông thấy cô, anh ta đâm ra xun xoe tựa cún trông thấy chủ, còn cô gái khốn khổ không biết ứng đối thế nào, không biết từ khước ra sao, chỉ lặng lặng rảo bước thật nhanh. Anh ta lẽo đẽo theo sau, hễ cô ngoặt là anh ta ngoặt theo, quanh đâu quẩn đấy, thi thoảng lại dấn lên ngang hàng để buông lời tình tứ.

Sau một tháng thì cả xưởng gạch đã biết hết về chiến dịch tán tỉnh của anh chàng trai lơ; bao nhiêu bông đùa, bao nhiêu trêu chọc cứ thế chĩa thẳng vào Thương. Vốn không lạ gì bản tính phóng đãng của Tuấn, họ chẳng ngại bỡn cợt cô gái ngay trước mặt anh – một sự khinh suất đến thế! Một lần cả toán thợ đang ngồi ăn trưa, một tên học việc trẻ tuổi tính tình cũng khá bông lơn, chọc ghẹo cô gái khốn khổ tới mức mặt cô đỏ lựng, tưởng phát khóc vì ấm ức. Tức thì Tuấn bật dậy trên đôi chân vững chãi như gắn lò xo, lia phắt chiếc đĩa nhắm thẳng mặt gã kia. Gã nhanh nhẹn né được, chiếc đĩa đập vào tường vỡ tan tành. Tất cả im phăng phắc.

“Thằng chó, nếu mày còn nói năng luyên thuyên,” Tuấn gầm lên, “mỗi lần tao sẽ vặn của mày một cái răng, riêng cái cuối tao sẽ đấm cho nó phập sâu vào cuống họng! Mày rõ chưa? Địt mẹ nhà mày nữa!”

Toán thợ xúm xít đẩy Tuấn ra ngoài, anh ta chửi đổng một hồi rồi cắp mũ bỏ đi. Ngay khi anh bước ngang ngưỡng cửa, lão thợ cả trước nay chỉ biết chuyện mình cũng phải lẩm bẩm:

“Dại thế chứ lại! Chọc ai không chọc lại chọc đúng tổ ong bầu!”

Cả chiều hôm ấy Tuấn lặn mất tăm; ông quản đốc vừa đi công tác về chứng kiến xưởng gạch đình trệ, chưa rõ đầu đuôi cơ sự nên hết sức gắt gỏng. Ông cho gọi lão thợ cả, lão cung cúc chạy tới và thật thà thuật lại toàn bộ câu chuyện. Quản đốc đang nằm vắt vẻo trên võng, mũ bê rê trùm kín mặt, nghe xong sự tình bỗng ngồi phắt dậy, khoái chí vỗ đùi cười ha hả. Đoạn ông ho húng hắng vài hơi, cho gọi tên học việc kia đến và trách mắng một thôi một hồi cái hành vi dại dột của gã. Ông đe doạ sẽ tống cổ gã, nhưng trông vẻ khúm núm của gã rồi ông cũng nguôi.

“Thế mày còn không xin lỗi nó à?” cuối cùng ông nói giọng kẻ cả. “Chắc nó nằm ở nhà đấy, đi mà giải quyết với nhau.”

Lời khuyến nghị tức tốc được thi hành. Sáng hôm sau Tuấn trở lại, mặt hầm hầm không thèm bắt chuyện với ai – mọi chuyện thế là ngã ngũ, chẳng ma nào dại mà chơi với lửa nữa. Suốt một thời gian cả xưởng kiên quyết tránh mắc mớ tới cặp đôi kia, rằng dù muốn hay không muốn, Thương vẫn luôn nằm dưới sự bảo trợ của Tuấn, mà Tuấn lại được lão quản đốc chống lưng. Còn Thương sau sự việc thì như cá mắc câu, đâm cảm mến vị cứu tinh của mình, lòng dạ liêu xiêu, cũng bắt đầu cười đùa ngả ngớn, rồi hẹn hò, rồi ưng thuận trao thân.

Một tháng rưỡi qua. Cặp đôi vẫn qua lại thường xuyên. Một buổi chiều Thương không đi làm, Tuấn vừa tan ca ở xưởng gạch về, chiếc khăn màu đỏ ướt rượt vắt thõng trên vai, đủng đỉnh bước một xuống dưới chân đồi; đi trước anh có hai người thợ khác, vai cũng vắt khăn và đội mũ cụ hồ vành rộng màu xanh da lính. Bước tới khúc quanh, bỗng một người trong bọn khựng lại, bá vai Tuấn, tay trỏ xuống gốc cây sung toả rợp phía dưới chân đồi. Anh nheo mắt và nhận ra người yêu đang đứng khép nép trông về phía mình, thoáng chột dạ. Xuống tới nơi, hai người thợ biết ý bèn lảng đi thẳng. Còn lại một mình, Thương tiến gần Tuấn, giương đôi mắt đỏ hoe dáo dác ngó quanh. Cô bận bộ đồ lanh mặc ở nhà, vẻ luộm thuộm, tóc xổ tung, môi mấp máy như muốn nói điều gì. Mặc Tuấn cực lực gặng hỏi, cô vẫn lần khần, đầu cúi gằm.

“Em… em có thai rồi!” cuối cùng cô nói.

Tuấn sững sờ như vừa ăn một đòn sau gáy.

“Kìa anh nói gì đi, em sợ quá! Em không ngủ với ai ngoài anh cả, cái này em thề! Nếu anh không nhận thì… anh cho em tiền… rồi em sẽ tự xử lý…”

Tức thì Tuấn nhìn chằm chặp vào mắt người tình như muốn đọc từng ý nghĩ, mặt trơ như đá.

“Xử lý cái gì?” anh ta gầm lên, mặt đỏ như lửa.

“Em sẽ.. bỏ…”

“Câm ngay! Con tao sống hay chết là quyền của tao!”

“Có phải lỗi tại em đâu mà,” người đàn bà rên lên một tiếng đầy ai oán, quỳ sụp xuống vạt cỏ, vùi mặt vào tay tấm tức khóc…

4.

Vác bụng chửa về làm dâu, Thương bị cả gia đình nhà chồng khinh ra mặt. Mẹ chồng, em chồng và đặc biệt là người em dâu không những không thích chạm mặt cô, mà nếu không thật cần thiết thì họ cũng chẳng buồn đếm xỉa tới cô nữa. Những ngày ở cữ trôi qua đơn điệu, chán chường. Buổi sáng, nhân viên bưu điện đến cùng giờ Tuấn vác thuổng đi làm; bà Xoan đeo cặp kính lão, nghển cổ đọc từng cột báo chi chít trước hiên nhà, sau đó bà rảo bộ ra chùa, mình bận bộ đồ lam màu xanh xám, đầu đội nón lá, gặp hàng xóm thì vươn cổ như rắn ngóc đầu khỏi vựa lúa non, trưng ra nụ cười hoà nhã niềm nở. Nhưng trước mặt các bạn cao niên, bà than thở luôn mồm về nàng dâu mới về còn đần độn, cung cách đặc sệt con nhà bần nông. Ban đầu các bà bạn vì tế nhị cũng hùa theo chê trách, nhưng lâu dần hoá nhàm, họ đành ngán ngẩm chịu đựng màn than van vô tận của cô giáo già.

“Không bằng một góc con dâu nhà người ta!” bà giáo ca cẩm. “Rồi sắp tới đẻ đái lại khổ cái thân già này thôi!”

Thế rồi Thương hạ sinh một đứa con trai ngay trước Tết âm, bà giáo lại vui như mở cờ trong bụng. Bà đích thân xuống uỷ ban cùng Tuấn làm giấy khai sinh, và đặt cho thằng cháu đích tôn một cái tên rất kêu: Gia Bảo; bản thân bà cũng cật lực coi sóc cháu nhỏ. Bất chấp sự bao bọc chặt chẽ của cả gia đình, thằng bé vẫn còi cọc, da vàng như nghệ và trông chẳng lanh lợi tẹo nào. Thấy cháu quặt quẹo bà giáo lấy làm buồn phiền lắm… Riêng Thương càng vì thế mà yêu con hơn, yêu đến phát cuồng. Quả thực kiếm khắp làng cũng không thấy ai yêu con như cô ta. Cô cáu bẳn khi mẹ chồng giành cu cậu ra khỏi mình, cô lườm nguýt khi họ hàng tới thăm nắn nắn ngấn tay ngấn chân của thằng bé, còn ai đòi thơm má nó thì cô đến là thất đảm… Tóm lại, cô luôn ghen bóng ghen gió dù chính cô cũng không rõ nguyên cớ tại sao.

Bây giờ thì trong nhà bắt đầu diễn ra một trận sống mái giữa mẹ chồng và nàng dâu về cách chăm bẵm con mọn. Những cuộc cãi cọ phần nhiều khởi nguồn từ bà mẹ chồng. Vốn rảnh rang nên bà cật lực bới bèo ra bọ và thường thường bà lên giọng hạch sách vào giờ ăn tối. Khi thì bà nhận xét rằng bát đĩa rửa chưa sạch, khi thì bữa ăn không đủ chất, khi thì trách móc con trai chống cùi tay lên đùi lúc ăn, khi thì bà than thở cháu trai quặt quẹo, nàng dâu ít sữa, chăm chút không mát tay. Và bà quy tội cho cô về tất tật những chuyện này. Thanh danh bị uế tạp đã đành, trật tự cố hữu cũng bị đảo lộn vì chị chàng đến là đuểnh đoảng, do đó bà đâm tức bực, và tự giao cho mình nhiệm vụ phải càng riết róng canh chừng, xét nét cô ta từng li từng tí… Vốn quen nói ngoa nên đôi khi bà mạt sát con dâu bằng những lời lẽ không được xứng danh nhà giáo cho lắm. Thoạt đầu Thương ấm ức và đem chuyện phàn nàn với chồng, nhưng lần nào anh cũng đấu dịu theo hướng chủ hoà, đến nỗi dần dà cô hiểu rằng anh sẽ chẳng thể giúp được gì cô, cho nên cô thôi không mách nữa, mà chỉ lẳng lặng nghiền ngẫm cảnh ngộ bi đát của mình. Và càng thấm thía cảnh ngộ của mình bao nhiêu, cô càng căm ghét mẹ chồng bấy nhiêu. Cô bắt đầu mong bà chết đi, nhưng phần vì sợ phải tội, phần vì nhận thấy viễn cảnh khó lòng xảy ra, cô càng não nề hơn và kết luận rằng thảm trạng của mình là vô phương cứu chữa. Cô coi mình là một kẻ tối bất hạnh, cô oán giận, giấu giếm niềm oán giận đó, và lòng hiềm oán ngấm ngầm này của cô càng đơm thêm sự đay nghiến của bà mẹ chồng.

Tuy cảm biết được mối hiềm khích giữa mẹ chồng nàng dâu và bị lương tâm thôi thúc phải đứng về phía vợ, những lời đàm tiếu về quá khứ bất hảo của Thương đã phần nào ảnh hưởng đến Tuấn. Giữa cảnh vợ bìu con díu, anh bỗng đánh bạn với ma men và thường mò về trong tình trạng say bí tỉ. Khi tỉnh táo anh ra sức bao bọc vợ bao nhiêu, thì nốc rượu vào anh càng thẳng tay đánh đập vợ bấy nhiêu. Có cảm tưởng anh ta cho rằng vì mình là chồng, là người cưu mang cô nàng khốn khổ, hơn nữa còn phải ăn lại đồ thừa của kẻ khác, do đó vợ phải chịu ơn anh và anh có đặc quyền được đối xử với cô ra sao thì ra; những lúc ấy mặt anh đỏ phực, mắt trợn ngược, cúc ngực mở phanh, xắn tay áo đến tận khuỷu, anh vớ được cái gì dùng cái nấy, khi thì cán chổi, khi thì cần câu, không kiếm được gì thì dùng tay vả đôm đốp. Vừa đánh anh vừa rủa: “Con đĩ, con đĩ, mày ngủ với bao nhiêu thằng rồi!”, và liên tục doạ dẫm sẽ quăng vợ xuống giếng. Dạo đầu Thương gắng gượng chịu đựng những trận đòn tới tấp vô nguyên cớ ấy, nhưng lâu dần cô bắt đầu phản kháng, cũng đổi cách xưng hô và quay lại nhục mạ chồng, và xét về tính khí cùng mức độ sát thương của lời nói thì hai bên cũng một chín một mười, không ai chịu thua kém ai. Rồi cũng chính hai con người trái nết ấy, chỉ một lát sau, lại sà vào vòng tay nhau và ân ái cuồng nhiệt tới khi mệt lả. Vai kề vai, chồng ra sức dỗ dành và thề thốt sẽ không tái phạm, vợ cũng nhắm mắt đưa chân, nhưng hễ có cơ hội là họ lại đánh đập, chửi bới, không nề hà mà quẳng vào nhau những tính từ miệt thị nhất.

Chuyện cứ dằng dai như thế suốt ba tháng trời. Một buổi trưa, Thương trở về sau khi đem cặp lồng lên xưởng gạch cho chồng. Mệt phờ vì phải cuốc bộ, cô vừa bước vào gian khách thì bắt gặp bà Xoan đang lén cho thằng cu bú sữa từ một túi trữ (bà xin từ hàng xóm, nhà này cũng vừa có sản phụ mới sinh). Lúc ấy cô cảm thấy máu trong người như sôi lên, giận đến mức quên hết cả nhún nhường lễ độ; cô hùng hổ tiến tới, dậm chân thình thịch, buông xõng một câu đầy xấc xược:

“Sao u phải đi xin sữa?”

Bà già cố tình làm thinh, rung rung đùi, bàn tay vẫn thong thả đưa lên đưa xuống bịch sữa. Trông thằng bé mút chòm chọp cái của vay mượn ấy, Thương điên tiết giật phắt ra, khiến sữa vung vẩy khắp sàn, dây cả lên mình mẹ chồng; rồi cô khựng lại như để lấy hơi và rống lên như loài thú dữ:

“Sao phải thế? Hả?”

Tiếng khóc oang oang của thằng bé vang dội khắp nhà. Bà giáo cơ hồ thất kinh vì những lời lẽ hết sức táo tợn của nàng dâu: trước nay cô ả vẫn luôn phục tòng mọi ý chí của bà. Môi bà tím ngắt, hai mắt trợn ngược lên, bà rống lên bằng cái giọng chát chúa của mình:

“Tiên sư con này láo toét!”

“Bà đưa cháu đây!” Thương nói như ra lệnh, giành lấy thằng cu từ tay mẹ chồng rồi chạy biến lên lầu…

Chập tối Tuấn trở về. Từ trên gác Thương cũng nghe rõ mồn một cái giọng ngoa ngoắt của mẹ chồng đang mách chuyện với anh con trai. Rồi cô nghe tiếng bước chân như tiếng búa nện của chồng khi anh leo cầu thang, càng ngày càng gần, và im bặt. Anh đứng chắn ngang ngưỡng cửa, cô ngồi ngoan ngoãn cạnh mép giường, vẻ rúm ró, cam chịu tựa hồ con chó sắp bị chủ đánh phạt. Tuấn nhìn quanh quất khắp phòng, thấy con trai đang nằm trong nôi, rồi anh mắm môi, trừng trừng nhìn vợ, trông gương mặt đỏ dừ của anh cũng đoán biết được anh đang trải qua một sự tranh đấu nội tâm dữ dội thế nào.

“Hay ho nhỉ?” anh buông độc một câu rồi bỏ ra sân thượng, châm thuốc.

Lát sau anh trở vào, nét mặt cơ hồ đã dịu vợi đi. Những nếp nhăn trên trán chùng xuống. Anh đằng hắng vài hơi rồi bắt đầu bài giảng muôn thưở của mình về phép tắc, về phận làm dâu, về thói kính trên nhường dưới… Cứ theo anh nói, mọi chuyện rồi sẽ đâu vào đấy, bất kể chuyện gì cũng thế thôi, rằng mẹ chồng nàng dâu khục khặc với nhau là chuyện thường tình, rằng những lúc cần thiết thì anh đây vẫn có thể phân bua phải trái ra trò, và thi thoảng anh còn gằn giọng tỏ ý rằng vợ hãy biết điều vì anh mà nóng máu lên thì không xong đâu. Còn đối với Thương, tất cả những lời lẽ sáo rỗng ấy chỉ quy về một câu hỏi duy nhất: bao giờ thì kết thúc những điều này? Nhưng Tuấn dường như không đoán được ý nguyện của cô, anh vẫn nói sa sả và bởi vợ cứ im ỉm như thóc, anh bực quá mới vả cô một cái. Rồi một cái, một cái nữa. Lời qua tiếng lại, như thể tăng xông, Tuấn nhảy bổ lên giường, một tay quặp chặt cổ tay vợ, tay còn lại vả vợ chan chát như khua chèo. Thương dùng dằng giẫy ra, nhưng dưới cái thân hình hộ pháp kia, cô chỉ còn biết khum tay che mặt, cam tâm hứng chịu trận đòn trút xuống như mưa.

“Sau tao nói thì phải trả lời, nhớ chửa?” lát sau Tuấn nói với vợ khi đã thoả thuê.

“Mày cứ đánh tiếp đi, đánh mạnh vào!” Thương ngồi rúm ró bên thành giường, vừa lau máu trên môi vừa trâng tráo khích bác. “Mày chỉ được có thế!”

“Mày nói lại xem nào!”

“Thằng khốn nạn! Mày cứ hứa, hứa mãi, rồi xem mày làm được cái gì! Mày chỉ biết đánh tao thôi!”

Nói tới đây Thương lăn đùng ra khóc rũ rượi. Tuấn toan vào thế, không hay để ý đứa bé bị tiếng động làm cho tỉnh giấc, nãy giờ nó la khóc vô cùng dữ dội. Khó tin nổi một cái cuống họng nhỏ nhắn có thể phát ra âm thanh chói tai đến thế. Thương chạy vội về phía chiếc nôi và ôm chặt thằng bé vào mình, nhảy phắt về sát góc tường. Vừa dỗ con vừa khóc, cô ném ánh nhìn căm phẫn vào chồng, giữa làn nước mắt, giọng cô gằn lên cơ hồ đe doạ:

“Tao biết mày cưới tao chỉ vì thương hại! Mẹ con mày cứ đánh chửi tao thế nào cũng được, nhưng con tao phải để tao nuôi! Bố tổ, con giun xéo lắm cũng quằn, tao chẳng dám hứa trước đâu. Nếu mày thực sự quý trọng con mày thì đừng dồn tao đến mức đường cùng, lúc ấy tao sẽ chẳng ngập ngừng đắn đo mà nhảy xuống giếng cùng với thằng bé này! Lúc đấy mày đi mà vớt xác hai mẹ con tao!”

Tuấn rùng mình. Anh ta nhìn đôi mắt sòng sọc tia máu của vợ, sửng sốt vì bị đe doạ bởi chính lời đe doạ mà mình vẫn hay dùng. Vẻ mặt anh có vẻ hằn học của người vừa chơi khăm người khác nhưng bị kẻ đó chơi lại một vố đau hơn. Anh ta dường như bực mình vì đã tỏ ra bối rối, hơi sượng sùng vì chịu lép vế trước lời hăm doạ kia, nhưng đồng thời không thể không tin tất cả có thể trở thành sự thực: Thương tất nhiên là thuộc loại người đến con mình cũng không tiếc nữa huống hồ tiếc cái thân mình.

“Sang năm mình dọn ra riêng,” anh ta cả quyết nói sau một hồi thinh lặng. Thương chẳng nói chẳng rằng, anh ta dằn giọng nhắc lại:

“Nghe gì không? Sang năm mình dọn ra riêng! Sớm muộn gì cũng phải thế, nói thật tao cũng chẳng chịu nổi cái tính chấp nhặt của bà già.”

“Có thật không?” đến đây người vợ ngước mắt nói với vẻ ngờ vực.

Một quãng lặng trong đó đôi bên dò xét nhau.

“Thật không?”

“Thật!”

“Mày hứa đi!”

Tuấn chần chừ vài giây, vẻ miễn cưỡng, rồi nói:

“Tao hứa!”

Lúc ấy, người đàn bà cảm tưởng mình có thể ăn thêm chục cái tát nữa cũng không xi nhê, rằng dù thế nào thì cô vẫn vui như thường. Giữa đêm khuya thanh vắng, đứa bé vẫn kêu oe oé, còn mẹ nó thì vừa khóc nức nở vừa cười man dại trong sự sửng sốt của đức lang quân. Mười hai giờ, đoàn tàu chở than xình xịch kéo qua. Trong căn buồng nhỏ, vợ chồng lại vần nhau đến mệt lử rồi lăn ra ngủ như chết, như chưa từng có cuộc cãi vã nào…

5.

Ba tháng nữa qua. Như thể có một phép màu, đứa bé dần dần khoẻ mạnh hơn, thân mình trở nên bụ bẫm, bắp tay bắp chân tròn trặn, má núng nính. Sự phổng phao của nó tạm thời lắng đọng những xung khắc trong nhà và gây ảnh hưởng rõ rệt tới từng thành viên. Bà Xoan đon đả như thể hồi xuân, Thương vẫn củ mỉ cù mì và tận lực nâng niu con nhỏ, còn Tuấn từ sau vụ kia thôi không dám động thủ với vợ nữa. Nói không ngoa vợ chồng ăn ở với nhau còn hoà thuận là khác. Họ cùng kiên nhẫn dõi theo sự phát triển của cậu quý tử. Thằng bé bắt đầu tập lẫy, rồi ê a những tiếng đầu tiên, tỏ ra là một cu cậu hết sức hoạt bát, hiếu động. Đường nét của nó giống Tuấn như tạc, và tuy ai bế nó cũng theo, nhưng riêng bố thì bám chằng chằng.

“Không sao dứt nổi cái ông cụ này,” Tuấn làm bộ ngúng nguẩy, uốn dài giọng như hát. “Thôi ông lớn nhanh cho tôi nhờ, ông tướng ạ!”

Anh ta quả thực đã tu chí làm ăn, bắt đầu biết chắt chiu, dè xẻn. Chủ quán bia tiếc hùi hụi vì sự tiết chế bất ngờ của một khách hàng thân thiết. Trong sáu tháng, anh ta để riêng được năm trăm viên gạch ba banh, cùng năm chục tấm lợp bờ lô chất đống đằng sau vườn nhà, dưới cây mít na mà anh tự tay đốn sát gốc. Vườn tược quang quẻ, có đôi chim chào mào không biết từ đâu ngày nào cũng tới đậu trên bờ giậu và cất tiếng hót lảnh lói. Nghe tiếng người chúng bay vút đi, Tuấn bồng con nhìn theo chúng, rồi xốc nách nhấc bổng thằng bé lên cao như Rafiki bế Simba trước mặt toàn thể muông thú.

“Cái ông kễnh này!” anh ta thích chí reo lên. “Tôi xây nhà cho ông đây, sau này lớn rồi xây lại cho tôi nhé! Sao nào, ông có nhất trí với tôi không?”

Đứa bé bật cười khanh khách, giơ đôi bàn tay mũm mĩm quặp chặt hai tai bố. Tuấn liếc mắt nhìn Thương đang đứng phía sau, cả hai phì cười. Sau khi xoay vòng con trai thêm vài lượt nữa, anh trả nó về tay vợ; cô ta khạng nạng địu con bước vào nhà. Còn lại một mình, anh đứng trầm mặc rất lâu trước đống gạch ba banh, châm thuốc hết điếu này đến điếu khác. Như viên kỹ sư lập đồ án một công trình, anh ta trù tính, phác thảo, sắp đặt đời sống tương lai của mình, và chu đáo đến mức định đắp một cái bể nhỏ cho thằng con trai vày nước.

Ông quản đốc tạt ngang hiên nhà, chú cháu nghếch đầu chào nhau.

“Tôi bảo có sai đâu, hở cô giáo, cứ cưới vợ vào là khác hẳn!” ông ta thầm nhủ, rất hài lòng vì sự ứng nghiệm này.

6.

Tin tức về tai nạn của Tuấn đến giữa đêm. Anh bỏ mạng giữa xa lộ, toàn thây biến dạng không rõ hình người, óc văng ra ngoài bờ ruộng. Một lão hàng xóm goá vợ tên Gia bấy giờ đang đánh kích trộm ngoài đầm, quen thói hóng hớt bèn tót lại chỗ đám đông. Người ta tưởng lão là thân quyến người bị nạn, vì lão bỗng rú lên kinh hoàng trước đống bầy nhầy, rồi lão nôn thốc nôn tháo, chống tay vào cột mốc cho khỏi ngã… Hoàn hồn rồi lão phi hết tốc lực về làng báo tin. Đêm ấy cả xóm thức trắng vì tiếng thét bi thảm đến xé lòng của người vợ trẻ…

Tuấn chết vào mùa đông, rồi xuân đi đưa hạ tới, và mùa thu vội qua, một mùa đông giá rét nữa ập về. Khi bất kỳ ai đi ngang hiên nhà, họ lại nhớ về người quá cố; và hễ họ bắt gặp bất cứ ai trong gia đình bà giáo trên đường đi chợ buổi sáng hoặc đi tập thể dục buổi chiều, điều này cũng lại đánh động cho họ nhớ về vụ tử nạn kinh hoàng kia.

Dường như một màn tối đã giăng xuống căn nhà. Cảnh nhà ảm đạm hơn, bắt đầu có những vết tróc trên trần, mưa trút xối xả xuống các máng sắt hoen gỉ; con chó già đâm đầu vào tàu hoả gãy làm đôi, như thể tự hoá kiếp khỏi tình cảnh tù túng, rồi cả xóm nhặt phần thây lành về giết thịt; gà toé bậy đầy khoảng hiên nhỏ, cỏ dại chen nhau mọc trên các lối… Và Thương dường như cũng ám vào mình cái vẻ ủ dột. Cô đau ốm triền miên, thân hình choắt cheo, mặt dài vêu ra, da dẻ xám ngoét cả lại. Ma chay, giỗ giếc, con mọn, sự lãnh đạm vô ưu của nhà chồng, ánh nhìn thương cảm của hàng xóm – tất cả chuyện này làm cô kiệt lực và dồn cô đến nước tuyệt vọng.

“Chồng mất thì còn con,” bà Xoan cao giọng của người từng trải. “Chao ôi! Người đầu bạc tiễn kẻ đầu xanh, cái số kiếp tôi hẩm hiu như chén cơm nguội! Lại còn thằng bé, tí tuổi đầu đã mồ côi cha!”

Bà cũng buồn, khóc ông ổng trước mặt khách viếng, nhưng lại đẫy đà hơn, da trắng lốp, và chẳng vì con trai mất mà bà ăn ít đi hay ngủ bớt ngon đi. Bà vẫn nhẩn nha đọc báo vào buổi sáng, đi bách bộ vào buổi chiều, thi thoảng dự lễ hầu đồng, trên đường về tán chuyện cùng bạn cao niên. Vợ chồng Tú báo tin sắp có con đầu lòng, bà túc trực bên đấy luôn. Họ toan tính một chuyện gì đấy, về đất đai, và Tú gần như ngày nào cũng tất bật bôn hành, mày râu nhẵn nhụi, gặp người quen dưới uỷ ban thì vồn vã chìa tay ra bắt, với nụ cười bí ẩn gắn chặt trên môi.

Một chiều tháng sáu, Sương ngồi một mình bên bàn tiếp khách, im lặng trông ra khoảng sân. Bên ngoài trời nóng nực, đến con chó cái cũng hoá uể oải, nằm sõng soài trong chuồng, thi thoảng lại cất tiếng rên rỉ yếu ớt, giả dụ có khách vào nhà hay trộm tới khuân hết đồ đạc đi thì nó cũng thây mặc, chẳng buồn đứng dậy mà tiếp nữa. Sương vẫn ngồi im trông ra khoảng sân ngập nắng, đầu ong ong. Cô thấp thỏm chờ đợi như bứt rứt điều gì…

Bỗng nghe tiếng then cổng rít lên. Cô ta chạy nhào ra hiên; qua bờ giậu, cô thấy bà Xoan tay cắp nón bước vào nhà. “Sao lâu thế nhỉ?” cô ta tự hỏi lúc trở vào trong, nôn nóng dậm chân bần bật xuống sàn như ngồi máy may. Tú xuống uỷ ban từ sáng và hẹn trưa sẽ trở về, nhưng đã ba giờ chiều rồi vẫn chưa thấy tăm hơi đâu. Cô ta sốt ruột ngóng đợi, dỏng tai nghe ngóng từng tiếng rịn ga, tâm can chộn rộn vì niềm hiếu kỳ thiêu đốt.

Cuối cùng có tiếng đế giày đánh cộp ngoài thềm. Tú bước vào nhà, tay ve vẩy một tập hồ sơ màu đỏ mỏng tang; bắt gặp cái nhìn rào đón của vợ, gã nhoẻn miệng cười ranh mãnh.

“Xong rồi!” gã nói với vẻ hài lòng của người vừa lập chiến công.

Cô vợ cập rập kéo chồng ngồi xuống.

“Cứ từ từ,” gã giơ tay trước mặt chặn lại, cùng lúc mắc nón kepi lên cây treo đồ, đoạn ngồi xuống cạnh vợ, nới lỏng cà vạt, chân nọ vắt chân kia, ngả lưng vào tấm nệm đầy khoan khoái.

“Mang xin cốc nước! Nước đá nhé!”

Người vợ chạy vù vào bếp, trở lại ngay, trao ly nước cho chồng bằng cả hai tay. Tú nốc cạn như thằng chết khát, “khà!” một tiếng rất to, đoạn hắng giọng.

“Đúng là số hên!” gã cất lời. “Tự dưng gặp được thằng Xuân, cái thằng đợt Tết vào thăm nhà mình ấy. Lai rai một hồi mới té ra ông chú nó làm chủ tịch. Ông già nó vừa mất, nó cũng đi làm hồ sơ giống mình. Vậy mà đếch nói sớm! Anh mới nhờ nó nói đỡ vài câu. Thế là xong! Giấy tờ đây,” anh ta quăng tập hồ sơ xuống mặt bàn, “giấy chuyển nhượng, giấy cam kết, rồi hồ sơ đủ cả.”

“Thế là xong chửa anh?” Sương ngơ ngác lật giở tập hồ sơ một hồi rồi hỏi, hoàn toàn mù tịt.

“Xong thế nào nhanh thế!” gã phẩy tay đáp. “Bây giờ con bé kia nó phải ký vào đây, đồng ý sang tên cho bà già. Còn phần đất của thằng con thì để nguyên đấy, mình được quyền khai thác trên cơ sở giám hộ. Tất nhiên cũng phải bưng bít chút đỉnh, nhưng… người ta nói thế nào ấy nhỉ… à… phải rồi… muốn ăn cá cả phải thả câu dài. Vậy đấy…”

“Trời ạ!” Sương nói, lúc lắc đầu. “Chắc gì nó đã chịu ký mệ! Bây giờ phải làm gì đó!”

“Dĩ nhiên là phải làm gì đó! Nghĩ đi!”

Hai vợ chồng nhìn nhau chằm chặp tựa hồ đang trao đổi ý nghĩ qua ánh mắt.

“A!” Sương kêu lên. “Thế mà không nghĩ ra”

“Thế nào?”

“Con bé kia nó có biết chữ đâu!”

Tú im lặng, vẻ khó hiểu. Sương vồn vã lý giải:

“Thế này, giờ anh lựa lời bảo nó ký vào đây, bịa ra một cái lý do gì đấy. Anh bảo nó chuyển hết đất đai của bà cụ, rồi bà chết không về mình thì về ai. Mà từ dạo ông Tuấn mất bên đấy em thấy cũng chí choé tối ngày, bà cũng muốn tống cổ nó đi từ lâu rồi. Chẳng qua bà sợ thiên hạ dị nghị đấy thôi!”

“Tài thật!” Tú thầm nhủ, và gã ra vẻ suy tính dù trong lòng rất hài lòng với mưu chước mà vợ gã vừa bày ra, đoạn gã nói:

“Được đấy! Vậy phen này phải nhờ bà già một thể rồi.”

“Thế anh thưa chuyện với u luôn đi!”

“Hừm,” Tú nhíu mày nói, “từ từ xem nào… mới tính thế…”

“Từ từ cái gì! Bà cũng đến tuổi lẩm cẩm rồi, chỉ muốn cốt cho xong chuyện thôi.”

Đoạn Tú đứng dậy, bước ra hiên, dóng mắt về phía nhà bà Xoan.

“U có nhà không?” anh ta hỏi vợ.

“Có đấy!” cô ta hăm hở tiếp lời. “Em vừa thấy bà xong, chắc đang ngồi phòng khách. Anh sang mau đi!”

Và cũng hơi lần chần, gã vòi thêm một cốc nước nữa, tu ực như nuốt luôn nỗi cấn cái trong lòng, rồi gã cắp theo tập hồ sơ bước sang, đầu vẫn bận rộn với những suy tính. Đằng sau, vợ gã mắm môi nhìn theo.

7.

Tháng bảy. Mưa rả rích ngày đêm, đàn ruồi vo ve bên ô cửa sổ, bên dưới bậu cửa xác ruồi chết như ngả rạ. Từ vườn đưa lại cái mùi tanh nồng đặc trưng của nấm mốc ứ đọng sau nhiều ngày oi bức. Bà Xoan ngồi bên bàn pha chè, một tay chống cằm, một tay nắm quai cốc nước chè nghi ngút khói. Bà ngồi im như tượng, những nếp nhăn trên trán hằn sâu cho thấy bà đang suy nghĩ rất hung. Trên lầu, Thương lăng xăng chạy đi chạy lại nô giỡn cùng đứa con nhỏ. Thằng bé nằm trong võng, còn cô đứng cạnh khung cửa, chụm tay che mặt.

“Ú…oàaaaa! ú… oàaaaa!”

Rồi chạy vụt đến hôn hít điên cuồng. Cũng như mọi khi, trông thấy mẹ, thằng bé hé cái miệng chưa mọc răng bật cười khanh khách, vẫy vẫy hai bàn tay mũm mĩm như hai nắm cơm tròn trĩnh.

“Ôi, sao mà kháu thế không biết,” Thương nhìn con hồi lâu, vừa nói vừa kéo vạt áo chặm nước mắt. Rồi cô bồng thằng bé lên, ngả đầu nó vào vai, thầm thì như nói với chính mình. “Tội nghiệp con tôi! Cục vàng của mẹ! Bố thương Bảo đến thế… Mẹ cũng thương Bảo lắm, nhưng không bằng bố được! Thế Bảo có thương mẹ không?”

Thằng bé im re, chỉ nhoẻn miệng cười khoe vành lợi nhợt nhạt, nhưng cô hiểu hết, hiểu rằng nếu nó nói được, nó sẽ bảo cô rằng nó có thương. Cô yêu nó quá! Cô đã trút tất cả sức mạnh của mối tình mãnh liệt nhưng đầy sóng gió với ông chồng quá cố vào đứa con độc nhất này. Và ở nó cô thấy niềm hy vọng, như ánh sáng le lói phía cuối đường hầm. Cô thích thú tưởng tượng mai này nó sẽ trở thành một ông lớn nào đó, nó sẽ lớn phổng phao như Thánh Gióng, tay chân cứng cáp, đỏ da thắm thịt, sự trưởng thành của nó sẽ giúp cô khuây khoả, sẽ là niềm an ủi tinh thần mà qua đó cô có thể đạp bằng mọi gian nan, sóng gió…

Bỗng cô nghe tiếng văng vẳng vọng lên từ dưới lầu. Tiếng gọi lặp lại rõ ràng hơn. Cô đặt con vào võng và đứng thẳng, rồi không kìm được lại cúi xuống hôn chụt một cái. Cô đóng cửa thật khẽ rồi bước xuống cầu thang. Cô thấy mẹ chồng đang ngồi sau bàn pha chè; vẫn một tay chống cằm, một tay nắm chặt quai cốc. Bà bảo cô ngồi xuống đi và cô ngồi xuống, hơi lừng khừng vì cuộc nói chuyện bất thường này. Cô im lặng ngắm nhìn bà; bà mặc một chiếc áo thụng màu đen bằng vải lanh rất tươm, bận chiếc quần lửng bằng lụa màu đen y chang, in hằn một vết nhàu nhĩ do khuỷu tay bà chống lên nãy giờ. Bà để mặc con dâu suy đoán rồi tự tay rót một tách trà, đẩy về phía cô, vẻ mặt nghiêm cẩn như đang làm kế toán.

“Có việc gì thế mẹ?” Thương rụt rè hỏi.

Vẫn lặng thinh.

“Mày còn trẻ, mới có mười tám đôi mươi,” cuối cùng bà giáo mở lời. “Thôi thì sống chết có số, việc xảy ra cũng xảy ra rồi.

Thương không hiểu gì, mặt vẫn ngẩn ngơ, bàn tay vần vò mép áo, mím chặt môi. Bà già tiếp:

“Tao thú thực suốt từ hôm ấy tới giờ tao ăn không ngon, ngủ không yên,” bà khựng lại, đánh mắt dò la phản ứng của con dâu, “tao biết mày còn thủ tiết chứ chưa vội cải giá ngay. Đó là điều đáng quý… Phải, đáng quý… Nhưng mày còn trẻ, trẻ lắm, ở vậy rồi phí tuổi xuân ra… Mà… tao biết mày sống với tao cũng chẳng dễ chịu gì, tao cũng chẳng muốn chì chiết mày, nhưng khổ cái tính tao nó thế! Giờ mày có đi bước nữa tao cũng chẳng oán trách. Đời ai nấy sống, tao bây giờ không còn quyền hạn gì với mày cả. Mày hãy coi như giữa chúng ta không còn ràng buộc… Thế nào, tao nói thế mày có hiểu không?”

“Thế nào?” bà Xoan nôn nóng thúc chuyện.

“Dạ… vậy còn thằng Bảo?” Thương nói nhát gừng.

“À đấy, còn thằng bé,” bà đáp, hơi bối rối. “Cái đấy thì mày cứ yên tâm. Tao còn sống ngày nào thì còn nuôi nó ngày đấy. Thi thoảng mẹ con có thể vào thăm nhau…”

“Sao con lại phải thăm nó?”

“Thì là thế…”

“Thế tức là?”

“Ừ.”

“Không thể được!” Thương buột miệng nói to, và trước ánh nhìn điềm nhiên của mẹ chồng cô càng cáu tiết hơn, “không, dứt khoát không! Không thể…”

“Có gì mà không được?” bà Xoan ngắt lời.

“Thằng bé là con của con,” Thương nói giọng nghèn nghẹt do ảnh hưởng từ cơn xúc động.

“Thì nó cũng là cháu tao!”

“Con có thể nuôi được nó,” Thương cập rập nói không ra hơi. “Nó vẫn còn nhỏ, không thể để nó sống xa mẹ nó được. Còn bản thân con, xin thú thực với mẹ, nếu không có thằng bé thì con đến chết mất!”

“Mẹ nào mà chả thương con,” bà Xoan nói giọng ôn tồn, “dứt ruột đẻ ra đâu ai muốn cảnh chia lìa.”

“Dạ.”

“Thế nhưng mày phải nhìn lại mình: mày nghề ngỗng không có, học hành không đâu ra đâu, tiền kiếm còn chả đủ nuôi thân nói gì nuôi con nhỏ. Suốt từ lúc thằng Tuấn mất đến giờ toàn là tao nuôi nó cả chứ đâu, chứ dăm ba đồng còm của mày thì bõ bèn gì! Sao, thế chẳng nhẽ mày muốn con mày khổ? Đời mày đã thế rồi thì mày phải biết nghĩ cho đời con mày chứ!”

Bà giáo nói một tràng, không ngắt nghỉ rồi đằng hắng, có vẻ cảm thấy lý lẽ mình đưa ra hết sức thuyết phục, đoạn nhấp một ngụm chè, chốt hạ:

“Thôi thế nhé, nội trong tuần này cứ suy nghĩ rồi báo lại cho tao.”

Câu nói ấy phập xuống như một nhát dao.

Ngoài trời mưa đã tạnh, nhưng gió vẫn không thôi vần vũ trên bầu trời xam xám, buồn buồn.

8.

Đã một năm trôi qua từ khi bà chị ruột ngán ngẩm đón Thương về quê ngoại. Cô vẫn đi rao sắt vụn, nhưng suốt ngày người ta thấy cô vứt chiếc xe cào cào chỏng chơ bên khóm cỏ gà rồi bơ thờ rảo bước dọc theo đường ray, hết đứng lại ngồi, đôi mắt vô hồn như nhìn vào chỗ trống. Cảnh nhà cũng không yên ả. Thoạt đầu hai chị em cãi cọ liên miên vì Thương nằng nặc đòi đón con về cùng mình. Bà chị cực lực phản đối do phát hoảng với cái ý nghĩ phải đèo bòng thêm một miệng ăn, nhưng rồi đốm lửa tàn nơi đáy tim bà nhóm dậy, bà đích thân tìm đến nhà bà Xoan đề nghị thi thoảng cho cháu trai về quê ngoại dăm ba ngày. Bà Xoan bán tính bán nghi nhưng rồi vẫn bằng lòng, với điều kiện bà phải đi theo kèm cặp. Họ xếp cho bà căn phòng sát vách gian khách, thường ngày làm phòng ngủ của anh con trai đang theo đại học trên thành phố. Bà canh chừng hai mẹ con Thương không ngơi nghỉ, mắt thao láo như loài cú vọ, có cảm tưởng một con ruồi bay ngang cũng phải sợ mà bay vòng đường khác. Còn thằng Bảo không uổng công bà nội dung dưỡng, dần dà nó quấn quýt bà bằng cái nhiệt tình hồn nhiên của tụi trẻ con, và điều này khiến Thương đau khổ khôn tả, giá có thể móc tim rồi liệng ra vườn thì cô đã làm rồi. Thời gian ở cạnh con sao mà chóng vánh, hai ngày trôi nhanh như hai canh đồng hồ. Như mọi khi, đến lúc tiễn hai bà cháu ra về, cô khóc thổn thức, bịn rịn không muốn rời con. Trông thấy mẹ khóc, thằng bé sợ sệt víu lấy áo bà. Nó còn nhỏ quá, nó chưa hiểu được tấn thảm kịch vừa ập xuống gia đình nhỏ của nó, cũng như chưa hiểu được vũng lầy ngập ngụa mà mẹ nó vừa sa vào, còn bà già chỉ lẩm rầm rằng con mẹ nó bị dấm dớ đấy thôi.

Một tối thứ bảy, Thương nói với chị:

“Em nhớ con quá, chị ạ! Tuần nào gặp nó em cũng khóc. Nhưng thương con quá nên em mới khóc đấy thôi! Em mất mẹ, mất chồng, bây giờ thì mất cả con. Chị nghe em không thế? Thế đấy, em khổ quá… Sao chị biết mà chị không bênh em?”

“Thôi em ạ,” bà chị đã quá quen với cái tính mau nước mắt của cô em, nên bà kiên nhẫn nói lại những điều mà bà thường nói, “âu cũng bởi cái số. Bây giờ mày đưa thằng bé về đây tao với mày cầy cục cũng không kham nổi. Quay đi quay lại nhà nội họ vẫn có quyền. Tạm thời mình cứ gửi con ở đấy, sau này nó lớn nó tự khắc biết theo ai.”

“Ôi, chị nói thế! Nó còn nhỏ, có biết cái gì đâu! Nó sẽ quên em mất!”

“Lại nói lằng nhằng rồi,” bà chị lầm bầm, vỗ nhẹ vào lưng em gái đang run rẩy từng hồi. “Thôi nguôi nào, mai hai mẹ con mày gặp nhau rồi mà…”

Trời đêm vắng lặng, nghe rõ tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ treo trên chạn bát, đám muỗi vo ve như than oán điều gì… Thi thoảng con chó ngoài chuồng cất tiếng kêu tru tréo lạc điệu giữa cảnh thanh vắng, rồi tắt ngấm như bị màn đêm nuốt chửng…

“Chết chửa,” bà chị hỏi, như sực nhớ ra một dự định, “thế cái miếng đất kia thì sao? Giờ tao mới nghĩ ra! Miếng đất ấy thế nào rồi?”

“Em không biết,” Thương đáp, lắc lắc đầu. “Ôi, mệt óc lắm! Suốt từ hôm anh Tuấn mất đến giờ nhà bên đấy chỉ toàn đất với cát. Đến bữa một trăm ngày họ cũng nói, nói suốt, thậm chí còn đánh cãi chửi nhau!”

“Sao lại không biết? Mày phải biết rõ hơn ai hết chứ, đấy là đất của chồng mày mà!”

“Đầu tiên,” Thương cất giọng ề à như vừa nói vừa nghĩ, “sau đám tang, mẹ với vợ chồng Tú cứ bàn tính gì đấy. Họ không tiết lộ gì cho em. Em bận trông cháu nên cũng chẳng mấy đoái hoài. Về sau em mới hiểu ra, con bé Sương nó đòi xây một cái quầy thuốc. Hai vợ chồng nó dành ra được hơn trăm triệu, nhưng cần bà nội cho thêm ít vốn. Ban đầu bà cụ cũng gật gù, nhưng một hôm bà cụ đang ngồi trên bàn ăn nó nhắc lại vụ ấy, bà cụ bỗng tối sầm mặt bảo: ‘Tiền thì tao cho ngay cũng được, nhưng phải xây trên đất nhà chúng mày, còn đất này là đất của thằng Bảo, sau này nó lớn thì nó hưởng.’ Thế là con bé ấy nó lườm, lườm ghê lắm, mắt sắc như dao găm ấy, rồi nó chẳng thèm ăn, mặt sưng mày sỉa suốt bữa cơm. Nó cũng chả ở lại phụ em rửa bát, chồng nó đứng dậy là nó cũng cắp đít về luôn.”

“Ôi!” bà chị thốt lên. “Láo ghê chưa!”

“Thế rồi vài hôm sau nó lại tươi phơi phới,” Thương nói tiếp. “Nó với chồng xuống xin lỗi bà cụ, rồi bà nguôi. Đấy là một tuần trước ngày bà cụ đuổi em đi. Rồi nguyên năm ngày bà với thằng Tú đánh xe xuống uỷ ban hoài. Cuối cùng bà bảo em là đất cát bà sang hết cho thằng Bảo rồi, em không cần phải lo nữa. Thế rồi bà bảo em ký vào một cái tờ gì ấy, hình như là giấy chuyển nhượng đất. Thì em cũng giả vờ đọc, nhưng em nào có biết chữ, chẳng hiểu nó nói mô tê gì. Bà sốt ruột nên ký nhoằng luôn hộ em. Em hỏi bà: ‘Thế còn đống gạch ba banh thì sao mẹ?’ Bà mới đáp: ‘Tạm thời cứ để đấy, con ạ! Rồi đâu sẽ có đó!’”

Bà chị kiên nhẫn lắng nghe em gái kể từ đầu chí cuối, rồi bà thở dài tức tưởi, rên lên:

“Ôi thôi em ơi! Thế là chúng nó phỗng mất rồi! Đất đấy là đất của mẹ con mày, đáng ra mày phải hỏi tao trước rồi hẵng ký. Mày bị chúng nó ăn hớt rồi em ơi!”

“Thế là sao?” Thương lập bập nói.

“Là bị cướp đất rồi! Cướp đất rồi! Sao lại dại thế hở trời? Mày nhớ kỹ lại xem nào, có thật là mày ký rồi hay không?”

Thương trơ ra như đá rồi run rẩy gật đầu. Bà chị bất lực thở hắt một hơi rồi lao bổ về phòng. Ông chồng ngơ ngác một hồi rồi cũng hiểu ra sự thể, vừa nghe vợ kể lể vừa lật lại trong trí tất tật những kinh nghiệm đất đai. Trước ánh nhìn nôn nóng của vợ, ông ậm ừ bảo rằng nếu thế thì khả năng mất toi rồi, khó gỡ gạc cho nổi. Vẫn còn gượng gạo với em dâu sau vụ bê bối, từ bận Thương dọn về đây ông cực lực tránh ngó ngàng đến cô, và về chuyện này ông cũng lựa chọn thái độ tương tự, tức là làm ngơ, coi đó chẳng phải chuyện của mình. Rồi ông kêu ông đi làm cả ngày mệt rồi nên hãy để yên cho ông ngủ, ngả lưng chưa ấm chỗ thì đã ngáy tít thò lò.

Bà chị trở lại với em gái. Bà sốt sắng hỏi em một lô một tràng, nhưng, như mọi con sông đều dẫn về một biển: Vô vọng! Thương quả thực đã ký.

“Trời ơi, mày tồ quá!” bà chị buột miệng một câu, nhìn em gái đầy cay đắng như thể chính bà mới là người bị cướp đất, chứ chẳng phải cô kia…

Đêm ấy Thương nằm mãi, nằm mãi mà không ngủ được. Sự phát giác này đã nhen lại đốm lửa căm tức âm ỉ trong lòng cô. Cô uất nghẹn vì bị lừa gạt quá ư trắng trợn, dằn vặt vì bản tính ngô nghê ở mình. Và cũng đêm ấy, trong trí óc ngây dại của người goá phụ bỗng loé lên một ý tưởng ngông cuồng, – về điều này ta hãy cùng xem rồi cô có phải hối hận hay không.

9.

Một ngày, như thường lệ, bà Xoan và ông quản đốc ngồi tán chuyện với nhau. Họ đang ngồi sau bàn pha chè, ông em trai vừa khen ngợi hành động cao thượng của chị giáo già, khi đã “giải thoát” cho cô con dâu khốn khổ! Lắng nghe những lời phỉnh nịnh ấy khiến bà giáo khoan khoái, bà vừa cắn hạt bí vừa để ý đứa cháu lê la ngoài sân, nó đang vờn đám chuồn chuồn.

“Thế từ hôm ấy đến giờ cái Thương nó có tạt qua thăm con không?” ông quản đốc khẽ hỏi.

“Qua suốt,” bà Xoan đáp gọn lỏn.

“Ái dà! Con bé ấy thế mà tốt!”

“À đấy,” bà kêu lên. “Nay chủ nhật thể nào nó chả qua. Cũng nguôi rồi, nguôi rồi, nhưng lần nào gặp cũng nước mắt ngắn dài.”

Ông quản đốc vẫn làm bộ xuýt xoa, và sau một thoáng im lặng, ông hỏi thêm, vẻ đắn đo:

“Vậy còn đống gạch kia, bỏ không cũng ngót năm rồi, hay chị bán rẻ cho em?”

“Gớm! Chú mày chỉ được cái tinh tướng!”

“Dẫu sao cũng từ một lò!”

“Ừ, ừ, biết thế, còn để xem giấy tờ thế nào đã,” bà già đáp cho xong chuyện, đoạn nhấp một ngụm chè, rồi mỗi bên theo đuổi những suy nghĩ riêng. Bà chị nghĩ về thửa đất, về giấy tờ chuyển nhượng, còn đầu óc ông em vẫn quanh quẩn không dứt miếng mồi bở ăn.

Bỗng ngoài sân vang lên một tiếng thét chói tai. Hai chị em sửng sốt nhìn nhau và bổ nhào ra thềm. Chỉ kịp thấy một vệt đen lướt ngang khung cổng, như một bóng ma!

“Thôi chết rồi, thằng Bảo, thằng Bảo!” bà Xoan cuống quýt kêu lên.

Ông quản đốc liền hét to:

“Bắt cóc! Bắt cóc!”

Hai chị em vừa nháo nhào đuổi theo kẻ gian vừa la làng la nước, do đó chỉ lát sau, dân làng đã lũ lượt đổ ra, tụ thành một đám đông hỗn độn, già có trẻ có, mấy con cẩu hiếu kỳ cũng đồng loạt tru tréo réo gọi bầy đàn. Nhiều thanh niên trai tráng tưởng có trộm chó, đang dở công chuyện cũng đâm bổ ra đường, tay thủ sẵn dao, mắt đảo láo liên như mắt kẻ nghiện.

“Đâu, đâu, thằng nào?” đám đông túm tụm hỏi nhau.

“Ở đằng này!” có tiếng trẻ con vọng xuống từ đường ray.

Đám đông dáo dác nhìn về phía tiếng nói, rồi như một dòng lũ, họ hùng hổ lao ra khúc đường mòn quanh co, hành quân về phía mỏm đồi. Tiếng dậm đồng thanh nghe ầm ã như tiếng sấm dội, sỏi đạp lạo xạo dưới chân, bụi mịn cuộn tròn tứ phía. Mùi chua loét xông lên từ những thân thể còm cõi, cái mùi đặc trưng của công việc đồng áng.

Cuối cùng họ đến trước một mô đất trồng keo, hai bên bờ là hai ao nước đục ngàu màu cà phê sữa. Ở đó, họ khựng lại và thấy giữa một vách núi cheo leo chếch ra mặt hồ, Thương đang ghì chặt con trai ngang mình, nước mắt giàn giụa, thở hổn hển, ánh mắt đùng đằng sát khí. Thằng bé giãy giụa đòi ra, có vẻ nó chưa nhận ra mẹ mình, và nhìn thấy bà nội lúc này vừa hớt hải rẽ lối đám đông tiến lên, nó liền khóc ré lên, giọng lạc đi vì sợ hãi.

“Ngoan nào,” Thương ghì chặt hơn và cúi xuống nói với con, “mẹ đây mà! Mẹ thân yêu của con đây, mẹ đến đón con đây!”

Người ta đùn đẩy, người ta chen lấn; những kẻ đến sau sốt sắng hỏi kẻ đến trước, vồn vã cập nhật tình hình. Một tên nào nhanh trí đã lập tức đánh điện cho viên cảnh sát. Thằng bé càng khóc tợn hơn, mẹ nó cập rập ra sức dỗ dành… Chỉ lát sau, tiếng ống bô nổ bành bạch từ xa vọng lại. Đó là Tú, đang dở phiên gác nhưng được đánh tiếng đã lập tức phóng về ngay. Anh ta dựng chiếc bồ câu trắng giữa đường và, như con thuyền rẽ làn nước, đám đông ráo riết nhường lối cho anh ta lên. Với vẻ đĩnh đạc đường hoàng, với bộ cảnh phục nghiêm chỉnh cùng một dàn sao ánh bạc trên nền cấp hiệu, anh ta lập tức tuýt còi inh ỏi xua đuổi đám đông, rồi gầm lên bằng cái giọng chát chúa của mình:

“Mấy ông bà này xê ra, xê ra hết!”

Đám đông sợ hãi dạt sang bên, tiếng xì xào tắt bặt. Họ cùng chờ đợi ở anh ta một động thái. Bấy giờ viên cảnh sát mới quắc mắt về phía Thương.

“Còn con kia, mày làm gì thế?” anh ta gầm lên. “Mày chán sống rồi à?”

“Mày thử lại đây,” Thương trừng mắt, giọng như rít qua kẽ răng, “tao sẽ ôm con tao nhảy xuống!”

“Mày dám…”

“Mày câm đi, tao làm thật đấy!”

Bà Xoan thổn thức níu áo con trai, anh ta bực tức giật lại ba bước. Tiếng xì xào rộn lên. Ai nấy cũng thấp thỏm vì sợ. Rồi đến lượt bà giáo hớt hải bước lên, nhưng tức thì Thương lùi sát về mép vực, làm những viên sỏi sàn sạt dưới chân rơi bì bõm xuống nước.

“Cả bà nữa,” cô quát, “bà cút đi!”

Cứ thế, hễ ai mon men lại gần đều bị tiếng thét điên dại của cô làm cho chùn lại, và đám đông nhốn nháo bày mưu tính kế: phải như này, phải như kia! Lão Gia, người ngợm bê bết như vừa ngoi lên từ một vũng bùn, cũng lật đật tới nhập bọn. Lão cáu kỉnh cố nhoi lên, nhưng vướng phải mấy mụ sồ sề, bèn chửi đổng:

“Mẹ kiếp! Đồ ngu! Xích ra nào, đàn bà biết cái gì?”

“Ông ngu thì có!” một giọng nói chua như giấm dội lại.

“Mày bảo ai ngu? Con kia, mày đứng lại đấy!”

Lão đập phắt chiếc vợt kích vào đầu mụ kia. Mụ ta thét lên, thế là đánh cãi chửi nhau inh ỏi. Người ta ùa vào can ngăn, và ông quản đốc, lợi dụng phút lộn xộn để tiến lên, nhưng tiếng chưa thoát khỏi vành môi thì Thương đã chặn họng:

“Chú xa tôi ra, không phải việc của chú! Chú cũng cùng một giuộc với bọn nó thôi!”; và thấy ông quản đốc vẫn còn chần chừ, cô hét vang:

“Chú điếc à, xa tôi ra!”

Ông quản đốc sượng sùng đảo mắt nhìn quanh rồi cũng đành lui về cạnh chỗ hai mẹ con Tú. Đôi bên cáu bẳn liếc nhau. Vài phút trôi qua, sau rốt dân làng chọn mặt gửi vàng cho ông xã trưởng. Ông này là một lão già quắc thước tuổi ngoài lục tuần, ăn bận nghiêm chỉnh như các cán bộ hương thôn, mái đầu bạc phơ sau nhiều năm miệt mài cạo giấy ở uỷ ban xã, chùm râu muối tiêu che mất cổ. Lão đặt tay trên môi ra hiệu đám đông im lặng, rồi dấn lên một mình một hàng, mặt đối mặt với cô gái trẻ. Đúng như họ trù tính, Thương chỉ giương mắt dò xét lão già đạo mạo chứ không xua đuổi. Lão nhanh chóng biến mô đất trồng keo thành bục thuyết giảng; bằng giọng cha chú tâm tình, lão ôn tồn lý giải cho cô gái trẻ hiểu rõ tính nghiêm trọng của vấn đề. Trong thần thái, cử chỉ, dáng điệu của lão toát ra một sức thuyết phục kinh hồn; lão nói vanh vách như đọc thuộc lòng, không vồn vã, vấp váp, và lão gọi Thương là “cháu”, chắc mẩm tính chất thân mật của cách xưng hô có thể khiến cô gái nhà quê mủi lòng.

“Kìa cháu gái, sao cháu lại làm thế?” lão cố tình rên dài giọng tựa hồ rất xúc động. “Con cái là lộc trời ban… Ôi, khổ thân cháu gái tôi, làm sao mà đến nông nỗi này! Cháu trông kìa, thằng bé tái mét cả rồi, việc này sẽ ảnh hưởng đến tinh thần của nó. Cháu hẵng khoan, hãy bình tâm lại, hãy suy xét tình hình. Mọi chuyện đều có cách giải quyết của nó. Nào, nào, hãy thả thằng bé xuống, rồi nói ta nghe cháu muốn gì? Đừng nghĩ quẩn, trẻ con không đáng chung tội với người lớn.”

“Lũ phong kiến các người,” Thương dường không để ý đến lời của lão, ném một tia nhìn hằn học vào mẹ con bà Xoan, “lũ đốn mạt các người! Các người cướp con của tôi, cướp đất của chồng tôi. Ôi, đến nước này thì tôi sẽ nói hết! Các người ăn hối lộ, các người coi tôi như con trâu kéo cày, vậy mà các người vẫn ra vẻ cao đạo liêm khiết! Còn chồng tôi khi sống thì các người rẻ rúng, khinh miệt, đến chết vẫn bị chính máu mủ bòn đãi! Gái này thà chết còn hơn!”

“Ấy đừng, đừng!” lão già đâm hoảng khi thấy cô gái bốc lên.

“Có thật bác hiểu cho tôi không?” cô giương mắt hỏi lão, giọng nghẹn lại vì bao uất ức bị đè nén bấy lâu.

“Tất nhiên là bác hiểu! Tạm thời hãy thả thằng bé xuống đã.”

“Phải đấy, phải đấy, thả thằng bé xuống đi cô!” đám đông đồng thanh hưởng ứng.

Thương thở hổn hển vì xúc động. Cô chợt thõng vai, và thằng bé thừa lúc sơ hở nhanh nhảu tuột phắt xuống. Kìa! nó chạy như bay về phía bà nội. Mọi việc diễn ra chỉ trong chớp nhoáng. Thương hoảng hốt nhìn theo những bước chạy của nó, toàn thân sững sờ như hoá đá. “Thôi chết rồi,” ý nghĩ này cắt ngang đầu cô.

“Lại đây con!” cô hét lên và chạy bổ theo thằng bé.

Nhưng cô không bao giờ bắt kịp nó. Nhanh như cắt, lão xã trưởng túm lấy nó, bà giáo dang tay chực sẵn, thốc cháu lẹ làng như xách một cái bị và lập tức lỉnh về phía sau. Tất cả nín bặt…

Chưa bao giờ một người đàn bà có thể thảm hại tới thế. Sự can đảm tan ra như khói, Thương co rúm lại như một con rùa rụt cổ. Cơn giận bỗng xẹp đi, cô cảm thấy chỉ muốn khóc. Cô cảm thấy trơ trọi trước đám dân làng, như thể cô đang độc thủ chống chọi cả một toán quân đông hơn mình gấp bội, người ta cầm giáo, cầm mác còn cô chỉ có tay không. Cô cắn chặt môi để khỏi khóc, nhưng hai dòng lệ cứ xối xả tuôn ra như thác đổ. Dân làng nhìn cô đầy ái ngại, không ai biết làm gì, quyết định gì với cô nàng xốc nổi này…

Rồi cô lê đôi chân trần về phía con trai. Nhưng cô càng tiến thì đám đông càng lùi, và đầu gối cô run bần bật, cô ngã chúi nhủi như đứt gánh. Người ta dè chừng như đang đối mặt một con thú dữ. Cô gào rú tức tưởi, cô đập đầu xuống đất, cô tự vò đầu bứt tóc, cô bấu víu những hòn đá lởm chởm, rồi cô ngửa mặt nhìn thẳng lên trời như để ông xanh soi rõ từng giọt nước mắt của cô. Mệt lả, kiệt lực, cô đau đớn với tay về đứa con trai. Thằng bé, mặt cắt không còn hột máu, trốn lẩn sau lưng bà, khóc nấc lên. “Nó sợ hãi, nó không nhận ra mình!” cô tự nhủ. “Phải, nó sợ quá đấy thôi!”

“Con yêu của mẹ,” cô thều thào cất giọng. “Ra đây với mẹ nào con!”

“Mẹ, con điên!” bà giáo đứng sau hàng người rủa lại.

Tuyệt vọng, rền rĩ, người đàn bà khốn khổ lại lết tới cạnh Tú. Cô quỳ xuống hôn đôi giày phết xi bóng loáng của người em chồng. Những giọt nước mắt lã chã rơi, một giọt rơi xuống mũi giày, một giọt rơi xuống nền đất. Gã giận điên lên, đẩy cô ra và lùi về sau, còn cô vẫn quỳ dưới đất, vội quặp chặt chân gã bằng đôi cánh tay bê bết. Bị chửi rủa, bị xô ngã sõng soài, nhưng cô quyết không buông, cô gồng sức kéo gã lại, và gã suýt ngã sụp xuống cạnh cô.

“Chú Tú, chú bảo mẹ chú đi!” cô rên lên thảm thiết. “Chú là người có ăn có học, đúng thế, đúng, chú biết lẽ phải. Nào, chú bảo mẹ chú đi, hãy trả con cho tôi! Chú hãy vì tình nghĩa với anh Tuấn mà thương lấy tôi, rồi suốt đời tôi không quên ơn chú!”

Và con người có ăn có học ấy vả người đàn bà một phát như trời giáng trong sự ngỡ ngàng đến choáng váng của bàn dân thiên hạ. Để mặc chị dâu ngã dấm dúi, gã trừng mắt nhìn quanh, phủi phủi giày, cảm thấy có lẽ cũng cần thanh minh với hương hồn người anh trai quá cố, miệng lầm bầm:

“Cứ phải thế này mới chừa! Loại thân lừa ưa nặng!”

“Cậu làm thế phải tội chết, cậu Tú ạ!” ông xã trưởng bám tay gã nói giọng dè dặt.

Gã giương cặp mắt ráo hoảnh nhìn ông ta không đáp, rồi lập tức quay về phía dân làng.

“Còn mấy bà này, cứ nhoi nhoi lên đây làm gì, giải tán mau!” gã nạt nộ quát. “Ô hay, điếc à, giải tán!”

Gã lại tuýt còi và nhanh chóng xua đám dân quê như lùa những con gà vào chuồng. Và chính gã cũng vội vã chở mẹ mình cùng đứa cháu đi. Dân làng ngơ ngác nhìn theo gã, thở dài thườn thượt, rồi chia năm xẻ bảy, đám đông vãn dần, ai nấy đều lắc đầu ngán ngẩm, chèm chẹp miệng, và lại liên tục rủa gã là con chó vàng…

Sau năm phút, chỉ còn mấy đứa lau chau nãy giờ đứng trên tháp canh ráng nán lại, rồi xuôi lối mòn chúng thoăn thoắt chạy, như lũ trẻ báo tin vặt, tự cảm thấy mình quan trọng và đáng được săn đón vì sự việc vừa chứng kiến; hễ gặp ai ngược chiều chúng đều túm lại, vừa kể lể sự tình vừa thở hồng hộc, mắt sáng long lanh vì phấn khích. Và chúng họp thành một cánh, đứng tụm vào nhau, đồng loạt chỉ trỏ vào cái bóng đen đen đằng xa đang thất thểu dọc theo đường ray, nhập nhoạng dưới ráng chiều tà…

---

Sáng hôm ấy khi Thịnh đến văn phòng của Ban Chỉ huy Quân sự, cửa để ngỏ, bên trong có hai người: ông chỉ huy trưởng tuổi trạc năm mươi, mặc sơ mi cộc tay cổ cồn, dáng dấp bệ vệ, mặt đỏ gay, ngồi lút sâu trong chiếc ghế bành ở giữa phòng; người ngồi cạnh cửa ra vào thì trẻ hơn, trông giống sinh viên hơn là viên chức, chừng hai mươi lăm tuổi, đang cắm cúi ghi chép gì đó.

Thịnh tiến thẳng tới bàn ông chỉ huy trưởng. Ông ta nhướng mày, dùng tay nâng gọng kính, mắt trố ra, hỏi khách bằng giọng kẻ cả rằng khách đến đây có chuyện gì. Thịnh dè dặt xưng tên, đế thêm rằng ông Hồng phó chủ tịch là chỗ quen biết, vừa chỉ anh qua đây xin giấy tạm hoãn. Nghe thế những nếp nhăn trên gương mặt phừng phực của ông chỉ huy giãn ra, và ông ta hạ giọng:

“Thế ra chỗ thằng kia.”

Thịnh gật gù quay đầu cùng lúc người trẻ tuổi ngẩng mặt lên. Đôi bên đơ ra vài giây. Hoá ra là bạn cũ!

Thịnh biết Tuấn từ những ngày cấp ba. Tuấn hơn anh bốn tuổi, bố làm cai còn mẹ cặp bồ bên nước ngoài rồi không về nữa. Đôi bên không thân thiết gì nhưng vì gần nhà nên họ chung nhau những thói tật của thời niên thiếu, và khi gặp nhau ngoài đường, họ vẫn gật đầu chào nhau chiếu lệ. Dù là người thờ ơ với ngoại hình, Thịnh ngày trẻ nhiều lần vẫn tấm tắc, hoặc ghen tỵ cũng nên, cái dáng dấp dong dỏng thon gọn của Tuấn. Nhưng bây giờ nhìn cái chóp mũi to, cái cà vạt đỏ chấm bi đen rộng bản quê mùa, cặp lông mày thưa mọc lộn xộn, cái vai rộng, cái cổ ngắn và gù, anh thấy bạn thô kệch quá. Ánh mắt cương nghị cũng không còn nữa, mà bây giờ trông tinh ranh, thậm chí phảng phất nét phỉnh lịnh. Tuấn đang so vai, bàn tay thô kệch đen đúa lật giở từng tập hồ sơ trắng muốt và vừa chấm ngón tay lên miệng, vừa hỏi hú hoạ vài lời.

“Học trường nào?”

“Bách Khoa ạ.”

“Ngành gì thế?”

“Em nói ra chắc anh cũng chẳng biết.”

“Nhưng cứ nói đi chứ!”

“Thôi được rồi, khoa công nghệ sinh học… Đấy, em bảo mà, anh biết làm sao được.”

Ông chỉ huy trưởng bước lại gần, căn dặn Tuấn vài lời gì đó rồi nhanh chóng lảng đi.

“Chuyện gì thế?” Thịnh hỏi.

“Ra xin dấu ở trạm xá.”

Đôi bạn men theo bìa rừng, chuyện trò bâng quơ và chẳng mấy đã đến trước cổng bệnh xá. Thịnh ngồi đợi ở hàng ghế đá dưới cây bằng lăng. Vài phút sau, Tuấn trở ra và tới ngồi cạnh. Họ im lặng hút thuốc.

Hôm ấy trời oi nồng, nóng bức, từ trên cao thấy màn trời xam xám vẩn đục, ngán ngẩm trông xuống một thửa ruộng cằn cỗi trải dài, cỏ dại mọc tua tủa khắp gò đê, có thể nghe rõ tiếng đưa liềm lạo xạo đều đều. Mùi khen khét từ xa đưa tới, có tiếng nổ lách tách của đống rơm gần đó. Cảnh buồn tênh, ngái ngủ, và có cảm tưởng mặt đất đang bốc hơi, còn thời gian dài mãi ra như cánh đồng trước mặt họ.

“Thế là cũng bốn, năm năm rồi đấy!” Tuấn vươn vai nói sau một cú ngáp dài. “Mới ngày nào còn ngồi quán điện tử với nhau. Mày còn chơi game không?”

“Em bỏ rồi anh ạ.”

“Ừ, cũng phải bỏ thôi! Tao thì đến tối vẫn chơi nhưng cũng ít rồi. Nhưng ngày xưa tụ tập vui thật nhỉ?”

“Ừ, vui thật! Bây giờ có muốn cũng không được nữa.”

Thịnh bỗng nhớ lại một thời ngây dại từng trốn gia đình ra quán điện tử thâu đêm suốt sáng. Những hồi ức tuổi thơ lẩn vẩn trong tâm trí anh cũng mờ nhạt như dải mây nhờ nhờ màu váng sữa kia, anh thấy lòng nhẹ nhõm và vẻ mặt anh lúc ấy nom hiền hoà, gần như lơ đãng. Chuyện trò duy có Tuấn là người gợi chuyện, và bằng giọng ề à, anh ta kể rằng năm năm trước, sau khi tốt nghiệp phổ thông, anh ta không học đại học mà tòng ngũ ngay, nhờ tư chất tốt nên được cấp trên chú ý, ra quân được cất nhắc vào uỷ ban làm việc. Thịnh biết ông chủ tịch xã là họ hàng của anh ta, nhưng vì tế nhị nên anh chỉ lẳng lặng gật đầu.

“Nhưng ban nãy mày bảo mày học ngành gì ấy nhỉ? Sinh học gì gì ấy? Học cái đấy xong ra làm cái gì?”

“Viện nghiên cứu, đại loại thế,” Thịnh đáp sau một thoáng nghĩ ngợi.

“Thế rồi sao, cứ ở trên Hà Nội thôi à?”

“Vâng, có lẽ thế. Về quê không có việc anh ạ.”

“Học mấy năm?”

“Lấy bằng kỹ sư thì năm năm anh ạ.”

“Cũng tốn phết ấy nhể?”

“Tất nhiên, nhưng cái gì cần chi thì vẫn phải chi thôi.”

Im lặng một lát.

“Chỗ anh em với nhau tao nói thật,” Tuấn cất giọng lè nhè, vẻ bí hiểm như sắp tiết lộ một bí mật, “đừng học đại học em ạ! Sau rồi cũng ra làm thuê thôi. Tao chẳng bịp mày làm gì, bạn bè tao cũng đổ xô đi học đại học tuốt. Toàn học mấy trường làng nhàng, lấy xong bằng thì vẫn về quê xin việc như công nhân bình thường. Đến lúc đấy thì những người không học đại học đã có hai, ba năm kinh nghiệm rồi, hoặc đi nước ngoài thì có khi đã huề vốn và tích cóp được một khoản kha khá. Nghĩ mà xem, bốn năm trời xong ra vẫn đi làm thuê có phải phí không? Tốn bao nhiêu tiền rồi vẫn phải ngửa tay xin việc… Đúng là chỉ để cho oai!”

Thịnh ậm ừ giây lát rồi trả lời, giọng khô khốc:

“Có lẽ thế, nhưng mọi chuyện luôn bắt đầu từ đâu đó. Dân nhà quê không người chống lưng thì học tập là con đường ngắn nhất rồi.”

“Tốt nhất là cứ đi nghĩa vụ! Trông mày dáng dấp thế này có khi học xong người ta vẫn bốc đi đấy. Vào đấy rồi quân đội họ rèn cho, bao ăn bao ở, ra quân cầm về hai chục triệu, lúc đấy thích làm gì thì làm. Như anh đây, trước cũng lông ba lông bông, mà nói thật nhé, giờ nhớ lại anh còn chẳng biết mình đã làm những gì… Nhưng bây giờ thì tỉnh ngộ rồi! Ở quê thế mà lại nhàn, trưa về ăn cơm với gia đình, đánh một giấc rồi chiều lại đến cơ quan, tối thích thì cà phê cà pháo, còn không thì thể thao. Bọn trẻ như mày thì ở quê là kêu chán, chỉ thích đâm đầu lên thành phố hít bụi mịn thôi, mà cám dỗ lắm em ạ, thằng nào không vững là đổ ngay.”

“Nhưng học thì vẫn phải học chứ anh,” Thịnh nói, câu chữ nghe như rít qua kẽ răng, “nói như anh thì ai nấy đều đi lính rồi về quê làm ruộng hết à? Mà đất thì nhà nước cũng trưng thu hết rồi còn đâu, về quê giờ chỉ có chết đói.”

“Thế mà tao đã chết đâu.”

“Nhưng anh… thôi, kệ đi!”

Đôi bạn cùng đoán biết được câu nói kia qua ánh mắt nhau.

“Còn về chuyện cám dỗ,” Thịnh nói tiếp bằng giọng rắn rỏi, “thì ở đâu cũng như nhau mà thôi. Từ thưở khai thiên lập địa người ta đã biết cách để sa đoạ. Đúng là trên thành phố dễ lung lạc hơn, nhưng anh thấy dân mình có những người cả đời không ra khỏi luỹ tre làng mà sau rốt vẫn ngồi tù mọt gông đấy thôi! Chẳng nói đâu xa, ngay thằng Tiến con nhà ông Hài, cái thằng đen nhẻm ngày xưa vẫn theo chân anh em mình, ngoan ngoãn hiền lành là thế, đến năm lớp sáu vẫn còn khóc tu tu vì không được mẹ cho đi chợ cùng, nhưng nhoáng cái nó ở tù đã ba năm rồi đấy!”

“Dào!” Tuấn thở dài. “Cái lũ ấy thì nói làm gì. Cứ thằng nào không chơi với tao là hỏng hết! Thử tính mà xem…”

“Ôi, chẳng phải ở ông!” Thịnh bỗng ngắt lời bạn, mặt đỏ bừng. “Nếu nó đã muốn hỏng thì có vào chùa vẫn hỏng. Quân ngũ của anh cũng chỉ giải quyết được một phần. Cái chính là ở tư duy, ở ý chí của con người. Chúng ta là những kẻ may mắn vì được trời phú cho một thân thể lành lặn và một khối óc biết suy nghĩ; chúng ta biết suy tính thiệt hơn, cân nhắc trước mỗi quyết định, và có lẽ hơn cả là chúng ta biết chùn. Có nhiều người không sa đoạ chỉ vì nỗi sợ trong họ quá lớn, phần khác vì không đủ điều kiện để sa đoạ, chỉ có thiểu số những người thực sự đứng đắn biết mình cần tránh né những gì và giữ bản thân luôn trong chừng mực cho phép.”

“Không sai.”

“Còn chuyện đại học thì chẳng có gì là vô ích đâu! Cái quan trọng là ở đây,” anh chỉ tay vào trán, “là tư duy và tự do mà giáo dục đem lại. Anh lôi những trường hợp học đại học xong về vẫn nai lưng đi xin việc, trong lúc anh chức nghiệp ổn định, đủng đỉnh vắt chân rung đùi ở văn phòng, nhưng anh quên mất đó chỉ là lớp cặn. Những tấm gương thành đạt, những học giả, những chủ doanh nghiệp, từng làm mọi cách để được tới giảng đường thì anh đâu có nhắc tới.”

Tuấn đuối lý và đâm hoảng trước thái độ xốc nổi của bạn, bèn lảng mặt nhìn chỗ khác, huýt sáo mồm. Còn những phản biện trong đầu Thịnh cứ sôi lên sùng sục, có cảm tưởng nếu không được thoát ra khởi vòm miệng, khỏi lỗ mũi, lỗ tai thì nó sẽ bật tung cái chỏm đầu anh mất, và vừa hổ thẹn vì đã thổ lộ quá trớn, vừa giận dỗi vì mếch lòng, anh chủ động đứng dậy đi trước, thở rất mạnh.

Vài phút sau, giấy tờ trao tay, Thịnh chào anh bạn viên chức một cách qua quýt và về thẳng.

Chà, sảng khoái làm sao! Bước ra ngoài như thể về với thế giới thực. Một cánh đồng trơ trọi trải dài, hay một sa mạc mêng mang cũng không thể tẻ nhạt hơn cái cục đá ngồi cạnh anh ban nãy. Nghe một gã ít học rao giảng sự đời, anh cảm tưởng như bị tra tấn. Giờ đây còn lại một mình, khí trời thoáng đãng giúp anh suy nghĩ thấu suốt hơn, anh cuộn tròn tờ giấy trên tay như một cái ống nhòm, và anh nghĩ:

“Chậc, thằng cha ấy đụt thật! Thế mà cũng gọi là tương lai của nước nhà. Cái nếp nghĩ của nó cũng chẳng hơn gì cha ông nó. Nhưng nó nói cũng có ý đúng. Không thể phủ nhận. Có không ít người học đại học ra rồi vẫn phải cày cục xin việc, rằng bốn năm giảng đường chỉ là sự trì hoãn cuộc chiến với đời, chứ chẳng phải khâu chuẩn bị hay gì sất.”

Nhưng Thịnh còn trẻ, giàu nhiệt huyết, và tự cho mình là người có thiên tư, anh tự tin nghĩ rằng những trường hợp bất trắc ấy sẽ trừ anh ra. Là người dễ kích động nhưng cũng dễ nguôi khuây, anh sẵn lòng miễn thứ cho sự thiển cận của Tuấn, nhưng anh vừa khoái trá vừa cay đắng nghĩ rằng tuổi đời chẳng khiến con người ta thêm sáng suốt được bao. Suy cho cùng, Tuấn chỉ là một anh viên chức tốt số, may mắn được người nhà cất nhắc vô một chức vụ nhàn tản, ở đó, cuộc đời gã sẽ trôi qua nhàn tản y thế, và cái thân hình phổng phao của gà dần dà sẽ trở thành một con ngỗng căng dù, no nê vì những bữa rượu và mãn nguyện với cái chức nghiệp hèn mọn của gã. Gã hẳn sẽ hạnh phúc lắm bởi gã đâu có nghĩ tới ai ngoài bản thân mình. Gã không bao giờ phải dừng lại để ngẫm nghĩ xem mình sẽ đi đâu, làm gì, vì con thuyền đời gã đã được cấp sẵn một hải trình. Dẫu sau này gã có leo lên tới chức chủ tịch thì anh vẫn nhìn gã không hơn một thằng cha hãnh tiến. Một con người dù tầm thường nhất cũng chưa bao giờ làm ta hết ngạc nhiên, cái anh Tuấn ngày nào còn áo quần xộc xệch, bản mặt cù lần, thân hình quá khổ đè lên chiếc xe cà tàng, thế mà giờ đã sơ mi cà vạt tươm tất, đầy đủ lệ bộ, từ gương mặt cho đến thần thái đều tỏ rõ ta đây là người quan trọng, là cán bộ đàng hoàng đấy nhé!

Uỷ ban nằm trên một con dốc nơi xưa kia là mỏm đồi, con đường trải dài xuống đường cái, hai bên những con trâu, cái nghé mình mẩy bê bết bùn lầy, đóng vảy như sáp, đám ruồi nhặng vo ve quanh cái đuôi phất phơ như nhành lau của chúng. Chúng chậm rãi nhai cỏ, liếc đôi mắt đen nhánh nhìn khách qua đường, trông mới nhàn hạ và vô tư làm sao…

“Phải rồi,” Thịnh nghĩ, “ý chí tự do là thứ tách biệt con người văn minh với đám súc vật. Thế mà nhiều người sống chẳng hơn đám súc vật là bao! Con trâu nó ngủ, nó gặm cỏ, nó nhúng mình trong bùn, trông nó thong dong, vì chỉ cần cái bụng nó no, cái thân nó ấm, là nó mãn nguyện, thở phì phò! Đến tối người ta nhốt nó vào chuồng, ban ngày thả ra, ngày nào nó cũng làm ngần ấy thứ việc. Còn con người, con người đâu chỉ sống vì tiền, vì danh vọng, hay vì những bữa ăn ngon… mà phải phát triển, phải đi lên, phải trau dồi! Ấy mà suy cho cùng, nhiều con người được cho là học thức, tiến bộ, quan trọng, cũng đâu khác một tốp thợ thủ công, với những đầu việc được giao sẵn, những thao tác lặp đi lặp lại, những vấn đề cũng lặp đi lặp lại y thế, như thể một chu trình tuần hoàn; họ thông thuộc công vụ tới mức bàn tay và trí não thoăn thoắt vào việc như một con nhện giăng tơ, nhưng nghĩ mà xem, trước khi giăng tơ, con nhện có nghĩ rằng nó phải giăng tơ ra sao không, hay việc ngày nào cũng giăng tơ có khiến đời sống nó ý vị hơn, có khiến nó trở thành một con nhện tốt hơn, hay nó chỉ miệt mài giăng tơ bởi vì số phận đã đặt định rằng nó phải giăng tơ, cho tới ngày chết? Những anh cạo giấy kia, ngày ngày lết tới văn phòng chỉ để đóng dấu, loạt xoạt những giấy má hố sơ, đón tiếp bà con nông dân với cái điệu bộ phách lối, hách dịch, như thể chúng đang ban phát một ân huệ, trong khi tất thảy cùng ăn lương nhà nước, chúng no kễnh bụng, chúng nuôi vợ con chúng bằng tiền của dân, nhưng chúng khinh thường dân, chúng chẳng lễ độ hơn trước những bà già hèn mọn và ra vẻ trịch thượng trước đám sinh viên loắt choắt như mình.”

Giá như có thể tống hết đống suy nghĩ này vào tai gã kia. Và giả sử được đá nó mấy phát, thì vui biết mấy! Ôi, chán chết! Ở cái xó xỉnh này, cái tỉnh nhỏ đìu hiu này, chưa kể là những phố thị chật chội những tưởng chứa chấp toàn những con người trí thức, thì còn biết bao kẻ như gã, là đồng đội của gã, một đội quân toàn những thành phần nông cạn, thích ăn no, ngủ kỹ, thích cuộc đời êm ấm, ngay ngắn như tấm khăn trải bàn, bên trên là những món ăn của mâm cỗ cuộc đời, mà mâm nào cũng giống mâm nào, nhưng chẳng mấy ai phàn nàn, còn giả sử thiếu đi một món dù là nhỏ nhặt nhất, rằng mâm cỗ bàn họ không được đủ đầy như chúng bạn, thì họ kêu toáng lên!

Thịnh đi ngang qua ngõ chợ nhớp nhúa, và đến cảnh mấy bà già ngồi tán chuyện cũng khiến anh ngao ngán. Nơi đây cuộc sống bí bách và buồn tẻ, nó giam hãm những tâm hồn trẻ trung như anh, nó kiềm toả mọi năng lực, nó trù dập mọi thiên tư. Con người nơi đây không có những hoài bão cao cả: đam mê của họ là ních cho thật đầy tiền, thây kệ công việc đó có khiến họ tự hào hay không; còn lại, họ sống một cuộc đời ảm đạm, quẩn quanh, vô nghĩa, chỉ biết vớt vát tình trạng ngồi không bằng những lời đàm tiếu, đơm đặt, bằng thị phi, bằng giành giật đấu đá… Nhảy từ thị trấn lên thành phố đã tám năm nhưng không có lấy một cái trường học cho tử tế, – thì cũng có một cái trường đại học đấy! nhưng toàn thu nhận những đứa đầu trâu mặt ngựa, lũ du đãng, đốn mạt, học hành làng nhàng cốt trốn quân dịch; nhìn mà xem, cả thành phố rộng gần ba mươi ngàn héc-ta mà không có lấy một cái thư viện, không rạp chiếu bóng, chỉ lổn nhộn toàn những quán bida, những quán hát tay vịn; những miếu, đền xây cất bề thề nhưng quanh năm cửa đóng then cài; phá cả công viên thiếu nhi đi để xây vườn hoa nhưng không thấy hoa đâu, chỉ trơ ra một cái cối xay gió cũ rích mà lớp sơn đã bạc phếch vì dãi dầu sương gió; còn bệnh viện thì chỉ nhận người quen, các ông bà già quặt quẹo đứng xếp hàng từ năm giờ sáng, lương y hồn khô như ngói, quát tháo bệnh nhân…

Kể cũng lạ, thi thoảng vẫn có những người trí thức ở trên Hà Nội tìm về đây lập nghiệp. Cuộc sống thủ đô trôi qua vồn vã, tấp nập, con người hiển nhiên luôn trong trạng thái chuyển động; ấy thế không những họ không xê dịch mà còn chây ì, biếng nhác từ những ngày thanh niên. Có những cô giáo, thầy giáo trẻ măng về đây thực tập, nhưng hoàn toàn không phải những vị trí giả miệt mài cống hiến đâu, mà chỉ là những con người trí tuệ tầm trung, tư tưởng an phận và ngại sống xa nhà. Và họ sẽ ở đó có lẽ đến mạt kiếp, mà cuộc đời họ sẽ lặp lại y chang cuộc đời cha mẹ họ như một điệp khúc, muốn cất tiếng ca reo vui với đời nhưng khổ nỗi chỉ thuộc mỗi một câu, thành thử phải ngân đi ngân lại đến cùn lưỡi…

---

Tôi là con một và cũng là con cưng. Bố tôi nguyên là một sĩ quan về hưu, hưởng lương ngót chục đồng hàng tháng. Còn mẹ tôi khi ấy vẫn đang giảng dạy ở trường phổ thông cách nhà ba cây số, và đó cũng là trường của tôi luôn.

Gia đình tôi được coi là một gia đình kiểu mẫu ở thôn quê. Bố mẹ tôi là những người có học, nhưng ngoài đồng lương ra không kinh doanh gì thêm, nên tiền nong chỉ gọi là đủ trang trải và dư dật chút ít thì cũng để nuôi tôi học đại học. Năm ấy, tôi mười tám tuổi, trẻ trung và hồng hào, trong đầu đầy viễn tưởng và trong tim đầy ước mộng, vừa nhận giấy báo nhập học từ trường Kinh tế. Tôi hơi buồn vì không đỗ nguyện vọng đầu, còn bố mẹ tôi biết tin thì mở tiệc chiêu đãi ngay. Suốt bữa ăn, bố tôi, người đã bị buộc kiêng rượu hơn ba năm vì tiểu đường, cũng không nén nổi niềm tự hào mà nâng ly chúc mừng. Tối hôm ấy, khi mẹ vào phòng tôi chuẩn bị đồ đạc để vài hôm nữa tôi lên Hà Nội thì bà sụt sùi hoài, đến mức bố phải ngó vào và nói:

“Cái bà này làm sao thế, hử? Nó đi học chứ có phải đi lính đâu mà bà cứ nhặng xị hết cả lên!”

Mẹ tôi càng khóc to hơn…

Đó là một buổi sáng tháng Mười trời trong xanh, không khí có mùi ngai ngái sau trận mưa đêm. Bố tôi trước đó đã tỏ ra rất ngậm ngùi vì không thể đưa tôi lên Hà Nội (ông là con trưởng nên phải ở lại để lo đám giỗ ông nội tôi), nhưng người đã kịp gửi gắm tôi cho bác Thôn là người anh em đồng hao. Anh Sơn con trai bác hôm ấy cũng lên Hà Nội nhập học.

Tờ mờ sáng, bố chở tôi ra đường cái. Ông ngồi tạm ở một ghế đá, còn tôi bồn chồn không yên, chốc chốc lại nhổm dậy ngó ra xem hai người kia đã đến chưa. Để giết thì giờ, ông căn dặn tôi vài lời sáo mòn như bất cứ vị phụ huynh nào cũng sẽ nói với con trước lúc chia xa.

Chừng mười lăm phút sau, một chiếc Toyota màu xám xỉn hiện ra, tấp vào dưới tấm biển quảng cáo của nhà hàng gần đó. Anh Sơn ngồi ở ghế sau, chỉ ngó ra chào tôi lấy lệ. Hàng ghế rộng nên lúc tôi chen vào, anh ngồi im chẳng xi nhê, mắt vẫn nhìn chằm chặp vào điện thoại. Trông bộ dạng anh khinh khỉnh nên tôi không muốn đánh chuyện. Trong lúc đó, tôi thấy bác Thôn đứng trao đổi với bố tôi vài lời gì đó mà tôi không nghe rõ, rồi bố tôi rút ví ra dúi vào tay bác vài đồng, nhưng bác nằng nặc dúi trả, lắc lắc đầu. Cái thói thường ấy mà, sau một hồi giằng co thì bác thuận tình, nhưng mặt vẫn ra vẻ bức bối, khiên cưỡng lắm…

Chiếc xe chầm chậm lăn bánh rồi vút đi. Bên phải tôi là cánh đồng lúa trải dài như một dòng sông vàng, xa xa những bờ đê chắn nhấp nhổm như những cồn cát. Mọi thứ lùi về phía sau, lúc ấy tôi cảm tưởng như mình đang đoạn tuyệt một phần đời đã cũ. Tôi thấy bồi hồi, cái bồi hồi ở một chàng trai trẻ, trải nghiệm trước nay gói gọn trong sách vở nhà trường, đang chuẩn bị dấn bước vào đời sống thị thành mà bản thân còn chưa nắm rõ một điều tí ti. Ban đầu, bác Thôn hỏi tôi dăm ba câu lấy lệ, như việc tôi học ở đâu, trường kinh tế lấy bao nhiêu điểm, rồi tôi theo học khoa nào, vân vân. Như thể bù lại cho cậu con trai, bác tỏ ra là một người rất xởi lởi, tếu táo. Bác không thiếu những câu đùa vui và có vẻ cũng am hiểu chút ít về đường sá thủ đô – bác có một bà chị ruột lấy chồng trên này. Đó cũng là nơi chúng tôi sẽ tới trú nhờ tối nay.

Quãng đường dài hơn 200 cây số. Sau khi dừng chân ở Hai Bà Trưng, ba người chúng tôi tạt vào một quán phở bò ngay cổng trường Bách Khoa. Nước lèo nhạt như nước ốc, vừa ăn tôi vừa nghĩ đến món canh rau ngót mẹ nấu ở nhà. Chắc lúc ấy bà cũng đang ăn trưa và thầm nghĩ tôi đang ăn gì. Đến một giờ chiều thì chia ngả, bác Thôn và Sơn ra xếp hàng ở Bách Khoa, còn tôi thì bác đặt một cuốc xe ôm đến trường Kinh tế. Ông tài xế chở tôi lòng vòng từ Trần Đại Nghĩa ra Bạch Mai rồi ngược lại, sau rốt đòi của tôi ba mươi nghìn. Ngay tối hôm ấy tôi vỡ lẽ mình bị lừa…

***

Thú thực là khi đặt chân tới trước cổng trường ở Phố Vọng, tôi nhìn lên “toà nhà thế kỷ” và thấy choáng ngợp lắm. Tôi cảm thấy hơi chóng mặt, như thể toà nhà bề thề kia chuẩn bị đổ xuống đến nơi. Một vườn hoa với những hàng cột chạy dài, những ghế gỗ uốn cong dựng san sát nhau. Chung quanh ồn ào, người ra người vào tấp nập, xe ô tô nối đuôi nhau thành hàng. Tôi kẹp bìa hồ sơ ở nách và bước vào sảnh G. Vì khoa tôi chọn là một khoa khá ít tên tuổi, bàn tiếp tân của câu lạc bộ chỉ chiếm một góc nhỏ so với các khoa khác, nổi tiếng và được săn đón hơn, như khoa Marketing, Quan hệ công chúng, Quản trị khách sạn… nên việc thăm thú diễn ra cũng nhanh. Thực ra là không có nhiều mà thăm thú. Tôi còn nhớ có một chị gái, dáng thâm thấp, tóc xoã ngang ngực, có hai chiếc răng khểnh hai bên, hồ hởi dắt tay tôi tới bên quầy. Tôi thấy vui thích lắm và cuối buổi còn chụp ảnh với chị một tấm.

Sau khi buổi tham quan kết thúc, tôi bước ra ngoài và gọi điện cho bác Thôn. Hai bố con nhà họ vẫn đang trong hàng chờ, bên đó “đông như quân Nguyên.” Bác bảo tôi cứ đi loanh quanh một lát và chúng tôi thống nhất sẽ gặp lại vào năm giờ chiều. Bấy giờ là gần ba giờ. Tôi bước thơ thẩn dọc vườn hoa và đột nhiên tôi nhớ ra Hiếu, một người anh hơn tôi hai tuổi, cũng đang học trường này.

“Sao bây giờ mình mới nhớ ra nhỉ?” tôi tự trách mình và vội vàng nhấc máy gọi cho anh.

Tôi quen anh Hiếu từ năm lớp mười. Chúng tôi chơi bóng rổ cùng nhau. Mọi người thường gọi anh là “Trâu”, vì khi chơi bóng anh cứ khom lưng và lao hồng hộc. Một lần tôi thử gọi anh bằng biệt danh đó thì anh đấm tôi rách miệng, nhưng sau vụ ấy chúng tôi lại đâm ra thân thiết, kể cũng lạ! Nhưng tôi đã không gặp anh từ ngày anh rời trường, và dịp này xứng đáng là một cuộc hàn huyên nho nhỏ.

“Chú đợi anh tý! Ở im đấy nhé đừng đi đâu!” anh Hiếu xăng xái nói với tôi qua điện thoại.

Mười lăm phút sau thì anh ta tới. Anh trắng trẻo, người thâm thấp nhưng chắc nịch, đôi mắt ti hí hơi nheo lại vì đứng ngược nắng, chiếc cặp đeo chéo giắt lệch khiến tà áo sơ mi của anh xếch hẳn sang một bên. Chúng tôi bắt tay nhau, mắt cười miệng cười, rồi cùng quay đầu hướng về khu kí túc xá. Anh trách tôi:

“Thế mà không nói sớm để tao ra bến xe đón!”

“À đâu,” tôi nói, “nay em không bắt xe. Em đi nhờ một ông bác.”

“Thế đi được những đâu rồi?”

“Mới quanh trường thôi anh.”

Sau vài giây im lặng, anh hỏi thêm:

“Mày ngành gì ấy nhỉ?”

“Kinh tế luật ạ.”

Chúng tôi tạt vào căng tin mua hai chai nước. Anh dẫn tôi đi xem tất cả các khu, từ sân bóng đá, bóng rổ, cầu lông đến sân bóng chuyền, nơi tôi bắt gặp một người con gái rất cao, đôi chân rám nắng dài miên man. Cô đeo một miếng đệm ở đầu gối, đang lùi về sau mấy bước và vụt lên nhoài người đập bóng. Như thể quả bóng đã đập trúng đâu đó trong tôi. Bằng một giọng rè rè, anh Hiếu bắt đầu tiết lộ cho tôi về đời sống đại học, về những thú vui đang chờ đón được khám phá, về những thứ cũ người nhưng mới ta, chưa khi nào thôi cám dỗ đám loắt choắt mới đặt chân lên thị thành. Sau một hồi, anh than rằng cứ đi bộ như này thì chán chết, phải kiếm một cái gì đó chơi tạm mới được. Rồi anh rủ tôi đi chơi bi-da, và khi tôi toan từ chối vì mình chơi rất kém, thì anh xua tay nói:

“Bây giờ thì thế thôi. Anh cũng mới chơi mà. Thôi, tập nhiều khắc quen, đời đại học chẳng lẽ cứ ru rú trong phòng trọ mãi. Phải đi đây đi đó chứ. Rồi sắp tới mày đi học, bạn bè nó rủ đi thì còn biết ti tí mà đánh với đấm. Con gái giờ nó cũng chơi đầy ra, mình con trai việc gì mà phải ngại.”

Và chúng tôi quay đầu trở lại.

Quán bida anh Hiếu dẫn tôi vào là một quán tồi tàn, hay như người ta thường gọi là “quán cỏ”. Một căn phòng trải thảm dạ nhem nhuốc, rách lỗ chỗ, hàng cơ đựng trong các tủ kính gắn tường, bên dưới tấm biển đề: “GẬY THUÊ 30K/GIỜ.” Anh Hiếu kiếm cho tôi một cây cơ ngọn mộc đã bôi lơ sẵn và chúng tôi bắt đầu chơi.

Quả thực là tôi không biết chơi. Hồi cấp ba tôi từng bám gót vài cậu bạn và được chỉ dạy chút út về cách điều cái, nhưng theo thời gian mọi kiến thức lượm lặt được đã trôi tuột. Trái lại, anh Hiếu vẫn đinh ninh rằng tôi giấu nghề, khi thấy tôi may mắn ăn được vài điểm. Anh khen tôi ra ngọn đẹp đấy và dẹp bỏ vẻ mặt lơ đãng, anh nghiêm nghị đánh. Anh luôn ăn gần hết các bi trước tôi nhưng luôn chừa lại bi số tám, trầy trật mãi không ăn được, rồi tôi lần lượt xử các bi kia và chiến thắng. Những màn lội ngược dòng thường tâng bốc lòng tự mãn và thú chinh phục ở người con trai. Tôi hăng lên.

Ở bàn bên, chốc chốc lại thấy vài cậu sinh viên bôi lơ đầy mặt và chui qua gầm bàn mỗi khi thua cuộc. Thấy thế, anh Hiếu gạ tôi chơi bài ăn tiền, mỗi điểm tính ăn ba nghìn đồng, cùng một vài luật khác mà tôi không nhớ rõ. Anh nói chắc nịch rằng phải bồi thêm tí tiền nó mới “say” được, còn đánh suông thì chẳng khác nào uống nước lã.

Lúc ấy tôi nào có kiêng dè gì, không khác nào một chú ngựa non háu đá, nên tôi chấp nhận ngay. Vì thời gian có hạn, chúng tôi quyết định chỉ chơi chạm bảy. Tôi thắng hai ván đầu, cảm thấy tràn trề hưng phấn và các động tác dường như mượt mà hơn. Mỗi lúc quả bida rơi xuống lỗ, tôi thoả thích và hơi sững sờ, hình ảnh về cô gái đập bóng chuyền ban nãy thoáng qua trí óc tôi. Vài lần, tôi chọc gậy mạnh khiến viên bi bay ra khỏi thành bàn, rồi mỗi khi nhìn Hiếu lượn vòng về bàn để lật bảng tỷ số, tôi thấy cay cú khôn tả. Tôi đâm cáu bẳn và trách cứ thằng nhân viên đã xếp bi không khít. Thời gian trôi qua nhanh. Tôi vẫn mải miết chơi và đặt tiền cược lên rất cao. Lúc tỷ số đang sáu đều thì bác Thôn bất chợt gọi điện. Liền đó, anh Hiếu giơ tay ra hiệu dừng lại và cho biết tôi đã thua hơn năm trăm ngàn. Anh ta tháo găng và chờ đợi tôi trả tiền. Tôi cố tỏ ra dửng dưng dù trong lòng đang uất nghẹn, vừa cay cú vừa nơm nớp lo sợ. Vơ vội chiếc mũ lưỡi trai, tôi lúng túng xin lỗi anh ta vì tiền bạc đã gửi ở chỗ ông bác cả.

Anh ta vỗ vai tôi một cách thân tình:

“Thoải mái đi, hôm khác trả anh cũng được. Anh em mình thì lo gì!”

Nói xong, Hiếu bước trước ra quầy lễ tân trả tiền. Tôi xin phép được chạy về trước và vừa đi vừa nguyền rủa cái tính sĩ diện ở mình.

Tối hôm ấy mọi chuyện trôi qua bình thường. Nhà bà chị của bác Thôn nằm ở ngoại thành, khi chúng tôi tới nơi thì cơm nước đã bày biện xong cả, chỉ việc ngồi vào và đánh chén. Bà chủ trạc sáu mươi tuổi, người tròn lẳn, gương mặt phúc hậu, liên tục thúc mọi người ăn nhiều lên. Chúng tôi tống đầy bụng nào gà luộc, nào miến, nào thịt bò sốt vang, thêm cả một ít rượu vang mà ông chồng của bà bảo rằng nhấp ti tí thì không sao đâu. Tầm mười giờ tối, bác Thôn trải ba tấm thảm trên sàn nhà và dù hai bố con nhà bác đua nhau ngáy, tôi vừa nằm xuống đã ngủ thiếp đi.

Sáng hôm sau tôi tỉnh dậy muộn, đầu nhức như búa bổ, nhưng không dám than vãn vì sợ bị chê trách đã uống rượu. Hai bố con nhà Sơn vẫn ngáy o o. Tôi lẹ làng trở dậy, đánh răng qua quýt rồi xuống dưới lầu, nơi bà chủ nhà đang uống nước chè một mình. Bà múc cho tôi một bát thịt bò hầm hâm lại từ hôm qua và cắt cho tôi hai khoanh bánh mì, đoạn ngồi xuống trở lại và hỏi han tôi vài câu. Tôi mệt mỏi nên chỉ ậm ừ cho qua chuyện.

Vừa lúc ấy, chiếc điện thoại trên bàn rung lên ba hồi. Tôi mở ra và thấy dòng thông báo:

“Ê!

Tiền bida hôm qua anh trả hộ mày ấy, có trả anh hôm nay được không? Tổng là 535k nhé, nhưng chuyển anh 500k là được rồi.

Anh đang gấp lắm.”

Hồi ấy tôi còn trẻ, còn mang cái cốt cách trượng phu rởm đời, rằng tiền bạc chi cho những thứ ích lợi cho bản thân thì tôi luôn lần khân, trễ nải, nhưng riêng tiền nợ nần thì tôi sẽ thanh toán bằng hết, không muốn dây dưa, sợ phương hại đến thanh danh của mình, và sợ nhất là người ta nghĩ tôi không có tiền. Tôi trả lời ngay:

“Đợi chút, trưa em trả.”

Vài phút sau, bên kia nhắn lại:

“Ừ, thông cảm nhé, chuyển vào đây giúp anh.”

Anh ta gửi kèm một mã QR ngân hàng. Tôi cảm thấy bực bội như thể anh ta đang cố gắng bòn rút tiền của tôi vậy.

Giữa trưa, khi tôi nói với bác Thôn rằng tôi cần năm trăm ngàn thì bác bất ngờ lắm và xoay ra hỏi tôi đã làm gì mà cần từng ấy tiền.

“Làm gì mà tận năm trăm,” bác nói. “Mày mua những gì mà tốn thế hả cháu?”

“Cháu nợ tiền người ta,” tôi nói sau một hồi im lặng.

Bác nhìn tôi chằm chặp, mặt đanh lại.

“Nợ từ bao giờ?”

“Hôm qua… lúc chờ bác, cháu có đi chơi bida với bạn. Cháu để thua mất. Bác cho cháu vay ít tiền rồi về nhà cháu trả bác.”

“Mày cứ lằng nhằng. Có tờ năm trăm hôm qua bố mày đưa bác đây này…” bác nói giọng bực bội. “Những ngần ấy tiền, năm trăm chứ có phải ít đâu. Thôi, mày cầm lấy…”

“Cháu cần tiền tài khoản, bác ạ.”

“Thế thằng ấy nó không chịu lấy tiền mặt à?”

“À không… nó ở mãi trong nội thành nên giờ chỉ còn cách chuyển khoản thôi bác ạ.”

Bác Thôn không đáp mà lập tức bước ra ngoài. Vài phút sau, bác trở lại với cậu con trai. Anh Sơn nhìn tôi vẻ khinh thị, hai tay anh dùng dằng tỏ ý bất mãn.

“Đây, con chuyển cho em nó năm trăm nghìn vào tài khoản rồi bố đưa tiền mặt cho.”

“Mày đọc số tài khoản đi,” anh Sơn lạnh lùng nói.

“Em có mã đây,” tôi nói và chìa mã QR ra trước mặt anh ta.

Anh ta quét mã, chẳng cần biết tôi đã nhận được tiền chưa đã bỏ ra ngoài. Bác Thôn nhìn tôi, khẽ lắc đầu và đi ra theo.

Còn lại một mình, tôi nhớ lại cuộc đi chơi hôm qua và thấy đọng lại chỉ toàn là những viên bi sọc trơn đủ màu, những cây cơ có phần ngọn như lớp xi bóng loáng, rồi những cơ tôi đi hỏng khiến viên bi bật ra khỏi thành bàn lăn xuống sàn gạch kêu lộc cộc. Gương mặt khoái trá và cái thở dài đầy khoan khoái của Hiếu khi anh ta thắng ván cuối bỗng rõ mồn một trước mắt tôi.

Trên đường về, cả ba chúng tôi nói năng rất ít. Bầu không khí trong xe ngột ngạt kinh khủng. Rồi khi còn cách nhà khoảng ba mươi cây số, bác Thôn lựa lời nói khéo với tôi rằng chơi bời cá tiền như thế là không hay. Cái thú ấy chỉ dành cho bọn mạt hạng, bọn cầu bất cầu bơ và ăn chơi vô độ mà thôi, còn những người đàng hoàng, có ăn có học và biết quý trọng công sức lao động thì không ai làm thế cả.

“Phải biết chừng mực, biết suy nghĩ,” bác nói. “Bố mẹ ở quê làm ăn tích cóp, con cái cũng phải biết mình và cố gắng. Dẹp mấy cái trò ấy đi con nhé! Bác nói là nói cả cháu và Sơn, hai thằng sắp tới phải biết bảo ban nhau (chúng tôi sắp thành bạn cùng phòng). Mới tí tuổi mà đã cá cược là không hay đâu.”

Bác khẽ quay đầu để xem hai thằng chúng tôi có đang lắng nghe không. Im lặng một lát, bác nói tiếp, giọng đã hiền hoà hơn:

“Hôm qua bố mày đưa bác năm trăm, bác cũng cầm gọi là cho bố mày vui. Rút kinh nghiệm nhé! Còn vụ này thì thôi, bác sẽ coi như chưa xảy ra gì cả.”

Bấy giờ, Sơn, những tưởng vẫn ngủ gà ngủ gật suốt đường đi, bỗng ghé vào tai tôi và nói khẽ:

“Dốt lắm con ạ!”

Trước mặt, cao lộ trải ra bạt ngàn như một dải lụa màu xám tro. Bầu trời dần sa sầm lại và những hạt mưa quất tới tập vào ô cửa kính…

Bố mẹ bày một bữa thịnh soạn đón tôi về. Nhìn bộ mặt hớn hở vì vui sướng của ông bà, tôi chỉ biết cúi gằm mặt, nhớ lại những lời quở trách ban chiều của bác Thôn, cái tia nhìn hằn học của Sơn khi hạ cố chuyển tiền cho tôi và tin nhắn “Anh nhận được rồi nhé!” của Hiếu. Tôi lặng thinh hối hận và tin rằng sẽ không bao giờ gặp lại ông thầy “đời đại học” của mình nữa.